Táo bón do thuốc không đơn thuần là cảm giác đau bụng hay khó chịu, mà là tín hiệu cảnh báo quan trọng mà cơ thể gửi gắm. Y học hiện đại đã làm sáng tỏ rằng táo bón do thuốc phát sinh qua nhiều cơ chế khác nhau, và một số loại thuốc nhất định có khả năng cao gây ra triệu chứng này.
Một trong những nguyên nhân điển hình nhất là nhóm thuốc giảm đau thuộc chất dạng thuốc phiện. Nhóm thuốc này tác động lên các thụ thể đặc hiệu trong não để giảm đau, nhưng đồng thời cũng liên kết mạnh mẽ với các thụ thể mu-opioid nằm trong hàng rào ruột vốn giữ vai trò điều hòa nhu động ruột. Tác động này làm suy giảm rõ rệt nhu động, tức chuyển động đẩy phân xuống dưới, và thay vào đó làm tăng vận động phân đoạn không đẩy khiến phân bị chia nhỏ. Hơn nữa, chúng còn thúc đẩy hấp thu nước tại đại tràng, làm cho phân càng thêm cứng và khô. Vì vậy, đối với những người phải dùng thuốc giảm đau opioid do đau mạn tính, táo bón do opioid trở thành một tác dụng phụ rất phổ biến và khổ sở.
Tiếp theo, rất nhiều người than phiền về tình trạng táo bón sau khi dùng sắt. Đặc biệt, các chế phẩm sắt không heme như sắt(II) sulfat, khi lượng sắt không được hấp thu hết ở đường tiêu hóa đi đến đại tràng, chúng có thể kích thích niêm mạc ruột và gây phản ứng viêm. Điều này làm thay đổi nhu động ruột và ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật đường ruột, khiến tình trạng táo bón thêm trầm trọng. Một số nghiên cứu ghi nhận rằng chế phẩm sắt có thể thúc đẩy hoặc ức chế sự phát triển của một số vi khuẩn nhất định trong ruột, làm thay đổi hoạt tính của enzyme tiêu hóa, từ đó ảnh hưởng đến thể tích và tính chất của phân. Ngoài ra, việc bổ sung sắt có đặc tính hút nước trong lòng ruột, cũng có thể khiến phân bị khô hơn.
Bên cạnh đó, nhiều loại thuốc khác cũng có thể gây táo bón. Ví dụ, thành phần kháng cholinergic có trong thuốc kháng histamine hoặc một số thuốc chống trầm cảm như thuốc chống trầm cảm ba vòng sẽ cản trở hoạt động của chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine. Acetylcholine vốn thúc đẩy co thắt cơ trơn của ruột để tạo ra nhu động, nên khi bị ức chế, nhu động ruột tất yếu sẽ suy giảm. Thuốc chẹn kênh calci dùng trong điều trị tăng huyết áp cũng làm giảm lực co thắt cơ trơn ruột và có thể gây táo bón. Các loại thuốc kháng acid chứa nhôm hoặc canxi cũng được biết là tạo ra các muối không hấp thu trong ruột, làm trầm trọng thêm tình trạng táo bón.
Như vậy, táo bón do thuốc không chỉ là vấn đề phân không đào thải được, mà là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa dược phẩm và cơ thể chúng ta. Hiểu rõ thành phần, cơ chế tác dụng của thuốc đang dùng và lắng nghe phản ứng của cơ thể là điều vô cùng quan trọng. Nếu bạn đang phải chịu đựng chứng táo bón do thuốc, tuyệt đối đừng chịu đựng một mình mà hãy trao đổi với nhân viên y tế để tìm phương án xử trí thích hợp. Đôi khi, việc đổi loại thuốc, điều chỉnh liều lượng hoặc kết hợp các biện pháp hỗ trợ khác có thể giúp làm giảm triệu chứng hiệu quả.
Từ khóa bệnh liên quan
