“Chỉ cần thấy ánh nắng là mặt đã nóng bừng?” Lão hóa do ánh sáng và nhạy cảm ánh sáng, cách bảo vệ làn da của bạn

Dưới góc nhìn của y học hiện đại, tình trạng đỏ da và nhạy cảm do ánh nắng có thể được giải thích bằng hai trục lớn là ‘nhạy cảm ánh sáng (photosensitivity)’ và ‘lão hóa do ánh sáng (photoaging)’. Ánh nắng, đặc biệt là tia cực tím (UVA, UVB), gây tổn thương trực tiếp cho da, điều này không chỉ dừng lại ở việc làm cháy bề mặt da mà còn tác động sâu vào các tế bào da của chúng ta. Khi tiếp xúc với tia cực tím, ngoài tổn thương DNA trong tế bào da, gốc tự do còn được sản sinh quá mức gây ra ‘stress oxy hóa’ tấn công tế bào. Nhạy cảm ánh sáng nói về đáp ứng miễn dịch hoặc phản ứng viêm quá mức của da đối với tia cực tím này. Tia cực tím ở một bước sóng nhất định kết hợp với protein trong da khiến hệ miễn dịch nhận diện đây là dị vật và tấn công, từ đó tiết ra các chất trung gian gây viêm như histamine, cytokine. Những chất này làm giãn mạch máu khiến da trở nên đỏ và nóng rát, đôi khi còn gây ngứa hoặc đau. Có thể thấy khái niệm ‘tâm hỏa’ trong Đông y bảo giám có cùng ngữ cảnh với hiện tượng nhiệt độ da tăng lên do sự kích hoạt quá mức của hệ thần kinh tự chủ hoặc phản ứng viêm này. Khi căng thẳng hoặc mệt mỏi tích tụ làm mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ, chức năng phòng thủ của da suy yếu, da có thể dễ dàng đỏ bừng và trở nên nhạy cảm ngay cả với kích thích nhỏ. Mặt khác, lão hóa do ánh sáng là hiện tượng cấu trúc da bị biến tính dần dần do tiếp xúc với tia cực tím trong thời gian dài. Tia cực tím phá hủy và làm biến tính các sợi collagen và elastin ở lớp chân bì, làm giảm độ đàn hồi của da. Hơn nữa, nó kích thích quá mức sự sản sinh sắc tố melanin gây tăng sắc tố da như nám da, vết thâm, đồi mồi, và làm suy yếu chức năng hàng rào da khiến tình trạng mất nước gia tăng. Điều này tương đồng với sự cạn kiệt ‘tân dịch’ được nhắc đến trong Đông y bảo giám. Khi hàng rào da bị sụp đổ, da càng trở nên dễ tổn thương hơn trước các kích thích bên ngoài, khả năng hồi phục cũng giảm sút và rơi vào vòng luẩn quẩn khiến lão hóa diễn ra nhanh hơn. Do đó, nếu bạn phản ứng đặc biệt nhạy cảm với ánh nắng và da dễ bị tổn thương, có thể hiểu rằng đây là tín hiệu cảnh báo cho thấy phản ứng viêm trong da, chức năng hàng rào da bị tổn thương và quá trình lão hóa đang đồng thời diễn ra.