Theo y học hiện đại, những khái niệm như kinh can huyết hư hay can hỏa trong Đông y bảo giám mang ý nghĩa gì? Thoạt nghe có vẻ xưa cũ, nhưng thực ra đây là nhận định thấu suốt và chuẩn xác về các vấn đề ở mắt. Những cảm giác thường gặp như khô rát, xót mắt phần lớn liên quan mật thiết đến hội chứng khô mắt (DES), viêm giác mạc và viêm kết mạc.
Bề mặt mắt được bao phủ bởi một màng bảo vệ mỏng gọi là màng nước mắt. Cấu trúc này gồm ba lớp: lớp nước, lớp chất nhầy và lớp mỡ. Chỉ cần một lớp mất cân bằng, màng nước mắt sẽ trở nên bất ổn định, đẩy nhanh tốc độ bốc hơi nước mắt và gây ra cảm giác khô ráp, khó chịu. Đặc biệt, tình trạng thiếu hụt can và huyết có thể liên quan mật thiết đến việc suy giảm chất lượng hoặc lượng tiết của các thành phần tạo nên nước mắt. Khi căng thẳng hay mệt mỏi tích tụ, hệ thần kinh tự chủ bị ảnh hưởng khiến chức năng tuyến lệ suy giảm hoặc kích hoạt phản ứng viêm. Điều này hoàn toàn tương đồng với quan điểm can hỏa vượng gây bệnh ở mắt trong Đông y bảo giám.
Xa hơn nữa, tình trạng khô mắt kéo dài có thể gây tổn thương vi mô lên giác mạc, lớp ngoài cùng của mắt. Giác mạc không chỉ giữ vai trò hội tụ tiêu cự mà còn là tuyến phòng thủ hàng đầu che chở mắt trước các tác nhân bên ngoài. Khi màng nước mắt bất ổn định, các tế bào giác mạc bị khô, dễ tổn thương do ma sát và xuất hiện các vết xước vi mô. Thói quen vô tình dụi mắt hoặc việc tiếp xúc với bụi mịn, không khí khô sẽ khiến tổn thương càng thêm nặng nề. Khi lặp lại liên tục, tổn thương vi mô này có thể dẫn đến viêm giác mạc chấm nông, thậm chí xuất hiện vết xước nhỏ hoặc loét giác mạc. Giác mạc tổn thương vừa gây đau nhức vừa có thể làm suy giảm thị lực.
Viêm kết mạc cũng tương tự. Đây là hiện tượng viêm ở kết mạc, lớp màng trong suốt bao phủ giác mạc và mặt trong mí mắt. Không chỉ do nhiễm trùng vi khuẩn hay virus, phản ứng dị ứng, các chất kích thích và ngay cả hội chứng khô mắt cũng có thể gây viêm kết mạc mạn tính. Mắt đỏ, ngứa, khô rát và cảm giác dị vật là những biểu hiện chủ yếu. Rút cuộc, tri thức từ Đông y bảo giám khi đối chiếu với y học hiện đại đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì ổn định màng nước mắt, bảo vệ tế bào giác mạc cùng kết mạc, đồng thời kiểm soát viêm thông qua việc điều hòa thể trạng toàn thân. Cơ thể chúng ta không có một bộ phận nào hoạt động hoàn toàn tách biệt.
