Các bệnh nhân thân mến, bạn đã từng gặp tình trạng sau khi uống thuốc bỗng xuất hiện tiếng ù tai trước đây chưa từng có, chóng mặt, hay cảm giác âm thanh bị nghẹt bít lại chưa? Những triệu chứng này không đơn thuần là sự trùng hợp ngẫu nhiên, mà có thể là dấu hiệu quan trọng cho thấy tai đang bị tổn thương bởi thuốc gây độc tai (ototoxic drugs). Thuốc gây độc tai là thuật ngữ chung chỉ các loại thuốc gây tác động độc hại lên các cơ quan sâu bên trong tai, cụ thể là các tế bào lông mỏng manh hoặc dây thần kinh thính giác của ốc tai và cơ quan tiền đình, từ đó gây suy giảm thính lực hoặc chóng mặt.
Nhiều loại thuốc có độc tính trên tai hơn chúng ta nghĩ, tiêu biểu gồm các nhóm sau:
Thứ nhất, nhóm kháng sinh aminoglycoside nhất định. Nhóm này bao gồm gentamicin, tobramycin, chủ yếu dùng cho các bệnh nhiễm trùng nặng. Những thuốc này có thể làm tổn thương trực tiếp các tế bào lông của ốc tai, gây suy giảm thính lực vĩnh viễn hoặc ù tai. Ngoài ra, thuốc cũng ảnh hưởng đến cơ quan tiền đình đảm nhận chức năng thăng bằng, dẫn đến chóng mặt dữ dội và dị cảm thăng bằng.
Thứ hai, trong nhóm thuốc lợi tiểu có các thuốc lợi tiểu quai mạnh như furosemide. Các thuốc này điều hòa quá trình vận chuyển ion ở thận để tăng lượng nước tiểu, nhưng nếu sử dụng quá mức có thể làm suy giảm chức năng tạm thời của vân mạch ốc tai (stria vascularis), gây suy giảm thính lực hoặc ù tai có thể hồi phục. Đa số trường hợp sẽ hồi phục sau khi ngừng thuốc.
Thứ ba, các thuốc rất quen thuộc như thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) và aspirin cũng có thể biểu hiện độc tính trên tai nếu dùng liều cao hoặc kéo dài. Những thuốc này làm thay đổi lưu lượng máu đến tai hoặc ức chế chức năng ốc tai, gây ù tai hoặc suy giảm thính lực tạm thời. Đừng quá lo lắng, vì triệu chứng thường cải thiện khi giảm liều hoặc ngưng thuốc.
Thứ tư, một số thuốc chống ung thư nhất định dùng trong điều trị ung thư như cisplatin có độc tính trên tai rất mạnh. Các thuốc này gây tổn thương nghiêm trọng các tế bào lông ngoài, có thể dẫn đến suy giảm thính lực ở tần số cao vĩnh viễn và không thể hồi phục, với nguy cơ tổn thương tăng tỷ lệ thuận theo liều lượng và thời gian điều trị.
Tổn thương tai do thuốc gây độc tai không chỉ bắt nguồn từ độc tính nội tại của thuốc mà còn do sự kết hợp của nhiều yếu tố nguy cơ. Liều thuốc cao, dùng kéo dài, suy giảm chức năng thận làm chậm đào thải thuốc, tình trạng suy giảm thính lực sẵn có, tuổi cao, dùng đồng thời nhiều thuốc gây độc tai, và các yếu tố di truyền đều có thể làm tăng nguy cơ tổn thương. Khi nghi ngờ có các triệu chứng này, nhất định phải tham vấn chuyên gia để tìm hướng điều chỉnh hoặc thay thế thuốc, đồng thời bảo vệ sức khỏe thính giác thông qua chẩn đoán thích hợp như đo thính lực. Tương tự như việc Đông y bảo giám cảnh giác với độc tính của thuốc và nhấn mạnh sự thận trọng khi dùng, y học hiện đại cũng chú trọng xem xét kỹ lưỡng các tác dụng phụ ẩn sau lợi ích của thuốc để chăm sóc sức khỏe toàn thân của người bệnh.
