Triết lý 'mũi là cửa ngõ của phế' trong Đông y bảo giám có cơ sở khoa học thuyết phục đến kinh ngạc dưới góc nhìn của y học hiện đại. Viêm mũi dị ứng không phải là vấn đề chỉ giới hạn ở mũi, mà là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa hệ thống miễn dịch và toàn bộ hệ hô hấp của cơ thể.
Trước hết, về mặt giải phẫu, mũi và phế được kết nối trực tiếp qua một đường dẫn. Mũi đóng vai trò là hàng rào phòng thủ tuyến đầu, giúp lọc không khí, điều chỉnh độ ẩm và cân bằng nhiệt độ trước khi đưa khí vào phế. Niêm mạc và lông mao trong khoang mũi lọc sạch bụi mịn, vi khuẩn, virus và các dị nguyên xâm nhập từ bên ngoài, ngăn chặn các chất có hại đi vào phế. Nếu quá trình này không diễn ra bình thường, gánh nặng trực tiếp tất yếu sẽ dồn lên phế.
Xa hơn nữa, xét từ góc độ miễn dịch học, viêm mũi dị ứng liên quan sâu sắc đến phản ứng quá mẫn của hệ miễn dịch. Khi tiếp xúc với dị nguyên cụ thể như phấn hoa, mạt bụi nhà, lông động vật, các tế bào miễn dịch trong cơ thể nhận diện nhầm những chất này là kẻ xâm lược nguy hiểm và tạo ra phản ứng viêm quá mức. Lúc này, các chất trung gian gây viêm như histamine được tiết ra, dẫn đến các triệu chứng như chảy nước mũi, hắt hơi, nghẹt mũi. Đáp ứng miễn dịch này không chỉ tác động lên niêm mạc mũi mà còn có thể ảnh hưởng toàn thân như phế quản, phế. Trên thực tế, có rất nhiều bệnh nhân viêm mũi dị ứng đồng thời mắc hen suyễn, hiện tượng này được gọi là bệnh đường thở thống nhất (United Airway Disease), một ví dụ điển hình chứng minh mũi và phế liên kết chặt chẽ với nhau.
Các nghiên cứu gần đây cũng làm sáng tỏ mối liên kết về mặt thần kinh học. Hệ thần kinh tự chủ điều hòa lưu lượng máu ở niêm mạc mũi, sự tiết chất nhầy, chuyển động của lông mao, nhưng căng thẳng hoặc thiếu ngủ có thể phá vỡ cân bằng hệ thần kinh tự chủ, làm trầm trọng thêm phản ứng dị ứng. Ngoài ra, lý thuyết trục ruột-phổi (Gut-Lung Axis) liên kết sức khỏe đường ruột và sức khỏe phế cũng đang nhận được nhiều sự chú ý. Đang có những kết quả nghiên cứu cho thấy khi mất cân bằng vi sinh vật đường ruột sẽ ảnh hưởng đến miễn dịch toàn thân, có thể làm sâu sắc thêm phản ứng dị ứng ở phế và mũi. Thiếu hụt vitamin D cũng được biết là làm suy yếu chức năng điều hòa miễn dịch, làm tăng nguy cơ mắc bệnh dị ứng.
Sau cùng, sự khó chịu mà mũi phát ra không đơn thuần là triệu chứng cục bộ, mà có thể là tín hiệu cho thấy sự cân bằng miễn dịch toàn thân, bao gồm cả phế, đã bị phá vỡ. Trí tuệ của Đông y bảo giám về việc sức khỏe của phế ảnh hưởng mang tính quyết định đến chức năng của mũi, nơi đảm nhận tuyến đầu miễn dịch hô hấp, đang được khoa học hiện đại chứng minh rõ ràng. Điều này đồng nghĩa rằng việc chăm sóc cân bằng cho phế và miễn dịch toàn thân thay vì chỉ chăm chút mỗi chiếc mũi mới là giải pháp căn bản để thoát khỏi viêm mũi dị ứng.
