Khi lý giải phế khí trong Đông y bảo giám dưới góc nhìn y học hiện đại, chúng ta sẽ thấy sự tương đồng khoa học rất rõ ràng. Hệ hô hấp bao gồm mũi và phổi là tuyến đầu thường xuyên tiếp xúc với môi trường bên ngoài. Niêm mạc mũi có vô số lông rung và chất nhầy đảm nhiệm vai trò lọc sạch, đào thải bụi bẩn, vi khuẩn cùng các dị nguyên ra ngoài. Cơ chế này được gọi là chức năng thanh thải chất nhầy lông chuyển, một phần cốt lõi của phế khí.
Viêm mũi dị ứng mạn tính không đơn giản xuất hiện do mũi yếu. Đây là bệnh viêm xảy ra khi hệ thống miễn dịch phản ứng quá mức với dị nguyên cụ thể như mạt bụi nhà hoặc phấn hoa. Khi dị nguyên tiếp xúc với niêm mạc mũi, các tế bào miễn dịch, đặc biệt là dưỡng bào, sẽ kết hợp với kháng thể IgE để tiết ra quá mức các chất gây viêm như histamine. Histamine làm giãn mạch máu và tăng tiết chất nhầy, dẫn đến triệu chứng nghẹt mũi, chảy nước mũi và hắt hơi.
Vậy tại sao có người không sao nhưng lại có người phải chịu đựng suốt cả năm? Điểm mấu chốt nằm ở hệ thần kinh tự chủ, trục ruột-phổi và thói quen sinh hoạt mạn tính. Căng thẳng, giấc ngủ thất thường hay chế độ ăn kiểu phương Tây làm mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ. Khi thần kinh giao cảm bị quá kích hoạt, các mạch máu ở niêm mạc mũi co giãn thất thường lặp đi lặp lại khiến tình trạng phù nề trầm trọng hơn và tăng tiết dịch nhầy. Tình trạng phế khí bất túc trong Đông y bảo giám có thể liên hệ mật thiết với sự suy giảm khả năng điều hòa của hệ thần kinh tự chủ.
Các nghiên cứu gần đây chú ý nhiều đến lý thuyết trục ruột-phổi, cho thấy sức khỏe đường ruột ảnh hưởng rất lớn đến phổi. Khi hệ vi sinh vật đường ruột mất cân bằng (loạn khuẩn đường ruột), tình trạng này sẽ tác động đến miễn dịch toàn thân và gây trở ngại cho đáp ứng miễn dịch tại niêm mạc đường hô hấp. Điều này tương tự như việc khi phần gốc rễ là ruột suy yếu thì cành lá là phổi và mũi cũng bị ảnh hưởng theo. Viêm mũi mạn tính không chỉ là vấn đề cục bộ ở mũi mà là tín hiệu cảnh báo tổng hòa giữa hệ thống miễn dịch, hệ thần kinh tự chủ và lối sống. Giấc ngủ chập chờn, chế độ ăn thiếu lành mạnh cùng căng thẳng mạn tính chính là những yếu tố âm thầm bào mòn phế khí mỗi ngày.
