Khó cai thuốc xịt mũi? Viêm mũi do thuốc, phục hồi 'phế' chính là câu trả lời

Cảm giác thông thoáng chốc lát rồi kéo theo vòng luẩn quẩn tồi tệ của thuốc xịt mũi chắc hẳn đã khiến bạn rất khổ sở phải không? Y học hiện đại gọi tình trạng này là 'viêm mũi do thuốc' (Rhinitis Medicamentosa), chủ yếu xuất hiện khi sử dụng quá mức thuốc xịt mũi chứa thành phần thuốc giảm sung huyết mũi. Nhóm 'thuốc co mạch' (chủ yếu là ephedrine, pseudoephedrine, oxymetazoline) trong thuốc xịt này co thắt mạnh các mạch máu ở niêm mạc mũi nhằm giảm phù nề và giải tỏa nghẹt mũi. Tuy nhiên, hiệu quả này chỉ mang tính tạm thời, khi hết tác dụng thuốc, cơ thể sẽ xuất hiện phản ứng 'bật lại' (rebound) làm giãn mạch trở lại. Vấn đề không dừng lại ở đó. Khi phản ứng bật lại lặp đi lặp lại, mạch máu niêm mạc mũi dần suy yếu và mất khả năng tự điều tiết. Rút cuộc, hiện tượng 'lờn thuốc' và 'sự phụ thuộc' hình thành, khiến mũi càng nghẹt và phù nề nghiêm trọng hơn nếu không xịt thuốc. Nó giống như cửa van của con đập bị cưỡng ép đóng mở liên tục đến mức tự hư hỏng. Sử dụng thuốc giảm sung huyết mũi kéo dài làm giảm chuyển động của lông mao ở niêm mạc mũi, khiến việc đào thải chất cặn bã gặp khó khăn và có thể kích hoạt phản ứng viêm mạn tính. Trường hợp nặng có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như teo niêm mạc, mất khứu giác, thủng vách ngăn mũi. Quan trọng hơn nữa là tác động của việc lạm dụng thuốc xịt mũi lên 'hệ thần kinh tự chủ'. Hệ thần kinh tự chủ gồm thần kinh giao cảm và thần kinh phó giao cảm, giúp điều hòa nhịp tim, tiêu hóa, hô hấp nằm ngoài ý chí chủ quan. Sự co mạch và giãn mạch ở niêm mạc mũi chịu sự kiểm soát của hệ thần kinh tự chủ, trong khi thuốc giảm sung huyết mũi lại mang tác dụng kích thích thần kinh giao cảm. Nếu liên tục phá vỡ sự cân bằng này bằng kích thích nhân tạo từ bên ngoài, bản thân hệ thần kinh tự chủ sẽ bị rối loạn, gây ảnh hưởng không chỉ đến mũi mà cả thể trạng toàn thân. Cảm giác mất ngủ và bất an vì nghẹt mũi ban đêm có thể không chỉ là rắc rối riêng ở mũi. Cơ thể chúng ta là một thể thống nhất, mũi gặp khó khăn thì phế cũng mệt mỏi, và phế suy yếu thì hệ thần kinh tự chủ cũng lao đao. Giờ đây, thay vì chỉ vội vã thông mũi nhất thời, điều quan trọng nhất là phục hồi năng lực tự chữa lành tự nhiên của cơ thể để lấy lại chức năng phế căn bản và cân bằng hệ thần kinh tự chủ. Toàn bộ quá trình này cũng chính là đặt niềm tin vào khả năng phục hồi của cơ thể đã được khoa học chứng minh.