Niêm mạc mũi không đơn thuần là lớp da thông thường. Đây là tuyến phòng thủ tuyến đầu ngăn chặn các tác nhân xâm nhập bên ngoài như virus, vi khuẩn và bụi mịn. Tình trạng thiếu tân dịch ở phế trong Đông y bảo giám, dưới góc nhìn y học hiện đại, chính là trạng thái suy giảm chức năng của lớp chất nhầy và chuyển động của lông mao, vốn là những yếu tố thiết yếu để giữ ẩm và bảo vệ niêm mạc mũi.
Niêm mạc mũi của chúng ta liên tục tiết ra chất nhầy quánh dính cấu tạo từ protein gọi là mucin, bên trên là vô số lông rung chuyển động nhịp nhàng như làn sóng để đẩy dị vật ra ngoài. Lớp chất nhầy này không chỉ cấp ẩm mà còn chứa các chất kháng khuẩn như lysozyme, lactoferrin cùng kháng thể như immunoglobulin A (IgA), giữ vai trò miễn dịch quan trọng giúp vô hiệu hóa vi khuẩn gây bệnh. Khái niệm tân dịch trong Đông y bảo giám chính là bao hàm những chất cốt lõi cấu thành và bảo vệ niêm mạc, cũng như toàn bộ nguồn năng lượng giúp các chức năng này diễn ra trơn tru.
Thế nhưng các yếu tố môi trường như không khí khô trong phòng, bụi cát vàng, bụi mịn, cùng những nguyên nhân bên trong như căng thẳng, mất nước mạn tính, mệt mỏi và mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ đều có thể làm tổn hại hệ thống niêm mạc mũi tinh tế này. Khi thần kinh giao cảm hưng phấn quá mức, tuần hoàn máu tại niêm mạc bị cản trở, sự tiết chất nhầy suy giảm khiến mũi dễ khô. Ngoài ra, tình trạng thiếu nước tế bào làm giảm chuyển động của lông mao, suy yếu khả năng đào thải dị vật và khiến tế bào niêm mạc dễ tổn thương. Điều này kích hoạt phản ứng viêm, làm hàng rào niêm mạc thêm suy yếu và tạo nên vòng lặp luẩn quẩn khiến tình trạng nhiễm trùng mũi hay dị ứng trầm trọng hơn.
Thậm chí, việc dùng một số loại thuốc, rối loạn chức năng tuyến giáp hay bệnh tự miễn như hội chứng Sjögren cũng có thể gây khô mũi. Do đó, nếu là tình trạng khô mũi không thể giải quyết bằng máy tạo ẩm, bạn cần phương pháp tiếp cận căn bản hơn: phục hồi miễn dịch của chính niêm mạc và cải thiện chuyển hóa tân dịch toàn thân. Cung cấp đủ nước và dinh dưỡng cho từng tế bào niêm mạc, đồng thời lấy lại cân bằng hệ thần kinh tự chủ để hoạt động tiết chất nhầy cùng chuyển động của lông mao trở về bình thường là điều rất quan trọng, bởi các cơ quan trong cơ thể luôn kết nối chặt chẽ với nhau.
