Quá trình chúng ta ngửi mùi phức tạp và tinh vi hơn tưởng tượng rất nhiều, tựa như một dàn nhạc giao hưởng. Khi các tế bào thụ thể khứu giác bên trong mũi cảm nhận phân tử mùi, tín hiệu này sẽ truyền qua hành khứu của não tới vỏ đại não, rồi đến hệ viền chịu trách nhiệm về cảm xúc và ký ức. Vì vậy, một mùi hương nào đó có thể gợi lại những kỷ niệm sâu sắc, hoặc làm thay đổi tâm trạng chỉ trong chớp mắt. Việc không thể ngửi thấy mùi đồng nghĩa với việc đã có vấn đề xuất hiện tại một vị trí nào đó trên mạch thần kinh tinh tế này.
Y học hiện đại chia mất khứu giác thành hai nhóm lớn. Thứ nhất là mất khứu giác dẫn truyền, xảy ra khi phân tử mùi không thể tiếp cận thụ thể do viêm nhiễm, u nang hoặc phù nề nghiêm trọng bên trong mũi. Trường hợp này rất phổ biến khi viêm mũi mạn tính hoặc viêm xoang trở nên trầm trọng. Điều này có thể coi là tương đồng với tình trạng tắc nghẽn phế khí mà Đông y bảo giám đề cập. Thứ hai là mất khứu giác thần kinh giác quan, xảy ra khi chính tế bào thần kinh khứu giác hoặc trung tâm khứu giác của não bị tổn thương. Nhiễm trùng virus (đặc biệt là di chứng hậu COVID-19 mà nhiều người gặp phải gần đây), chấn thương đầu, một số loại thuốc, hay thậm chí triệu chứng ban đầu của bệnh thoái hóa thần kinh như sa sút trí tuệ đều có thể dẫn đến tình trạng này.
Điều quan trọng hơn ở đây là mất khứu giác không chỉ đơn thuần là vấn đề của riêng mũi, mà có thể là tín hiệu SOS của cơ thể báo hiệu sự mất cân bằng sức khỏe toàn thân. Giống như y học cổ truyền Hàn Quốc nói về sự hài hòa giữa phế và thận, y học hiện đại cũng nhìn nhận rằng tình trạng viêm mạn tính, phản ứng quá mẫn của hệ miễn dịch, rối loạn nội tiết do căng thẳng, và mất cân bằng dinh dưỡng đều tác động to lớn đến chức năng khứu giác. Ví dụ, căng thẳng mạn tính dẫn đến mệt mỏi tuyến thượng thận, làm rối loạn đáp ứng miễn dịch của cơ thể và có thể khiến tình trạng viêm ở niêm mạc mũi trầm trọng hơn. Ngoài ra, thiếu vi chất dinh dưỡng như kẽm, vitamin A, vitamin B12 vốn thiết yếu cho quá trình tái tạo thần kinh và sức khỏe của thụ thể khứu giác cũng có thể làm suy giảm chức năng khứu giác.
Nghiên cứu gần đây còn phát hiện mối liên kết giữa sức khỏe đường ruột và sức khỏe não bộ, tức trục ruột-não, cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng khứu giác. Khi vi sinh vật đường ruột mất cân bằng, nó gây ra phản ứng viêm toàn thân, tác động đến chức năng não cùng hệ thần kinh và có thể gây trở ngại cho việc nhận thức mùi hương. Tóm lại, việc không ngửi rõ mùi vượt ra ngoài vấn đề cục bộ tại niêm mạc mũi, đó có thể là tín hiệu quý giá nhắc nhở đã đến lúc cần kiểm tra tổng thể hệ miễn dịch, hệ thần kinh, hệ nội tiết, và thậm chí cả hệ tiêu hóa của cơ thể. Đừng bỏ lỡ những tín hiệu nhỏ mà cơ thể đang gửi đến bạn.
