Trong y học hiện đại, tình trạng khô miệng được gọi là 'chứng khô miệng (Xerostomia)', nhằm chỉ hiện tượng lượng nước bọt tiết ra từ tuyến nước bọt sụt giảm bất thường hoặc ngưng trệ hoàn toàn. Nước bọt không phải là nước thông thường, mà chứa nhiều thành phần thiết yếu cho sức khỏe răng miệng như enzym hỗ trợ tiêu hóa, kháng thể ức chế vi khuẩn và các chất đệm điều hòa pH trong khoang miệng.
Khi lượng nước bọt tiết ra giảm đi, khoang miệng sẽ trở nên khô khốc, nhớt dính và có cảm giác rát nứt ở lưỡi. Nặng hơn, người bệnh có thể gặp khó khăn khi nuốt, phát âm kém chuẩn xác hoặc vị giác suy giảm khiến việc cảm nhận món ăn không còn trọn vẹn. Nguy hiểm hơn, khả năng tự làm sạch của khoang miệng suy giảm sẽ tạo điều kiện cho sâu răng, bệnh nướu răng, viêm miệng phát triển, đồng thời khiến khoang miệng dễ bị hôi miệng và nhiễm nấm Candida miệng.
Nguyên nhân gây khô miệng rất đa dạng. Một trong những căn nguyên thường gặp nhất là tác dụng phụ của thuốc. Nhiều nhóm thuốc như thuốc kháng histamine, thuốc chống trầm cảm, thuốc hạ huyết áp, thuốc lợi tiểu hay thuốc an thần đều có thể ức chế hoạt động của tuyến nước bọt. Bên cạnh đó, quá trình lão hóa tự nhiên làm suy giảm tế bào tuyến nước bọt, hoặc các bệnh toàn thân như hội chứng Sjögren, bệnh đái tháo đường, bệnh Parkinson và bệnh tuyến giáp cũng gây ra tình trạng này.
Đáng chú ý là sự rối loạn hệ thần kinh tự chủ. Trạng thái căng thẳng kéo dài, lo âu hay trầm cảm sẽ kích thích quá mức thần kinh giao cảm và làm ngưng trệ việc tiết nước bọt, bởi cơ thể thường có xu hướng hạn chế tiết nước bọt để giảm tiêu hao năng lượng trong các tình huống căng thẳng. Bất thường ở hệ nội tiết liên quan đến vùng dưới đồi cũng tác động tiêu cực đến phản xạ này. Ngoài ra, thói quen thở bằng miệng, hút thuốc, dùng nhiều caffein hay tiếp nhận xạ trị đều có thể phối hợp gây nên chứng khô miệng. Do đó, khi thấy miệng khô rát kéo dài, việc tìm hiểu lý do cơ thể phát tín hiệu là điều rất cần thiết, đòi hỏi sự chăm sóc chu đáo thay vì chỉ uống nước qua loa.
