Khi soi chiếu trí tuệ của Đông y bảo giám qua lăng kính y học hiện đại, ta thấy rõ tính khoa học của khái niệm 'cân bằng thủy hỏa'. Trong y học hiện đại, chứng khô miệng, hay Xerostomia, không chỉ là hiện tượng thiếu hụt nước bọt đơn thuần, mà là tín hiệu cảnh báo quan trọng từ hệ thống sinh lý phức tạp của cơ thể.
Trước hết là vai trò của hệ thần kinh tự chủ. Cơ thể có hệ thần kinh tự chủ điều hòa các hoạt động sống ngoài ý muốn như nhịp tim, tiêu hóa và tiết nước bọt, được chia làm hai nhánh chính: thần kinh giao cảm phụ trách trạng thái căng thẳng, hưng phấn và thần kinh phó giao cảm phụ trách trạng thái nghỉ ngơi, thư giãn. Khái niệm 'tâm hỏa' trong Đông y bảo giám thường có thể liên hệ với tình trạng 'cường giao cảm' trong y học hiện đại. Khi căng thẳng, lo âu, làm việc quá sức khiến thần kinh giao cảm bị kích hoạt quá mức, cơ thể sẽ bước vào trạng thái khẩn cấp và ức chế hoạt động của tuyến nước bọt. Để tập trung năng lượng cho phản ứng chiến đấu hoặc bỏ chạy, các chức năng như tiêu hóa hay tiết nước bọt bị đẩy xuống thứ yếu. Tuyến nước bọt không thể hoạt động bình thường và khoang miệng trở nên khô khốc.
Bên cạnh đó, 'thủy khí của thận bất túc' có mối liên hệ mật thiết với cân bằng nước và thay đổi nội tiết tố. Chức năng tuyến nước bọt tự nhiên suy giảm theo tuổi tác, và ở phụ nữ thời kỳ mãn kinh, sự sụt giảm estrogen làm teo và suy giảm chức năng tuyến nước bọt, từ đó dẫn đến chứng khô miệng. Bệnh nội tiết như rối loạn chức năng tuyến giáp hay bệnh đái tháo đường cũng có thể gây xáo trộn chức năng tuyến nước bọt, làm khô miệng trầm trọng hơn. Đặc biệt ở bệnh nhân đái tháo đường, khi đường huyết tăng cao, lượng nước tiểu tăng lên khiến cơ thể thiếu nước, miệng lại càng khô rát.
Ngoài ra, các loại thuốc chúng ta sử dụng hàng ngày cũng có thể là nguyên nhân. Rất nhiều loại thuốc có tác dụng phụ ức chế tiết nước bọt như thuốc kháng histamine thường thấy trong thuốc cảm, thuốc lợi tiểu trong điều trị tăng huyết áp, thuốc chống trầm cảm, thuốc ngủ. Chứng khô miệng do thuốc khá phổ biến, và khi đó người bệnh có thể cần trao đổi với bác sĩ để điều chỉnh đơn thuốc.
Chứng khô miệng vượt xa sự khó chịu đơn thuần, có thể gây ra những vấn đề nghiêm trọng cho sức khỏe răng miệng. Nước bọt đóng vai trò quan trọng trong việc rửa trôi vi khuẩn trong khoang miệng, loại bỏ cặn thức ăn và bảo vệ răng. Khi thiếu nước bọt, tỷ lệ sâu răng tăng vọt, bệnh nướu răng nặng hơn, lưỡi đóng rêu lưỡi trắng và hôi miệng trở nên nghiêm trọng. Trường hợp nặng có thể không cảm nhận rõ vị giác hoặc khó nuốt thức ăn, dẫn đến rối loạn tiêu hóa. Vì vậy, nếu bạn đang gặp tình trạng khô miệng kéo dài, hãy nhớ rằng đây là tín hiệu cảnh báo của cơ thể; đừng chủ quan bỏ qua mà hãy tham khảo ý kiến nhân viên y tế chuyên khoa để tìm và giải quyết nguyên nhân gốc rễ.
