Thời hiện đại, triệu chứng ‘mai hạch khí’ này thường được chẩn đoán là ‘trào ngược họng thanh quản’, ‘viêm họng thần kinh’, hoặc ‘cảm giác nghẹn họng’. Chúng ta rất dễ chỉ nghĩ đơn thuần đến trào ngược axit dạ dày, nhưng thực tế bệnh lại liên quan mật thiết đến sự tương tác phức tạp giữa não bộ và hệ thần kinh, tương tự như hiện tượng ‘khí uất kết’ trong Đông y bảo giám.
Trước hết, căng thẳng tác động trực tiếp lên hệ thần kinh tự chủ của cơ thể. Khi tình trạng căng thẳng kéo dài, thần kinh giao cảm bị kích hoạt quá mức, không chỉ làm tăng tiết axit dạ dày mà còn làm suy yếu chức năng của cơ thắt thực quản dưới. Cánh cửa vốn dĩ luôn đóng chặt để ngăn axit trào ngược nay lại trở nên lỏng lẻo. Vì vậy, một lượng nhỏ axit hoặc chất chứa trong dạ dày có thể trào ngược lên thực quản, gây kích thích thanh quản và hầu. Khi sự kích thích này tiếp diễn, niêm mạc họng sẽ sưng nề và viêm nhiễm, dẫn đến các triệu chứng như cảm giác vướng họng, khàn giọng và ho mạn tính.
Xa hơn nữa, cơ thể chúng ta có một liên kết quan trọng gọi là ‘trục ruột não’. Căng thẳng cảm xúc ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật đường ruột, từ đó tác động ngược lại phản ứng viêm ở não và sự tiết các chất dẫn truyền thần kinh. Bạn có biết rằng hơn 90% serotonin – hormone mang lại cảm giác dễ chịu – được sản xuất tại ruột không? Khi sức khỏe đường ruột suy giảm, tâm trạng cũng có thể trở nên u uất và lo âu gia tăng; những cảm xúc tiêu cực này lại khuếch đại phản ứng căng thẳng, tạo thành một vòng lặp luẩn quẩn.
Ngoài ra, dưới góc độ khoa học thần kinh còn có khái niệm ‘tăng nhạy cảm thực quản’. Tình trạng trào ngược axit dạ dày rất nhẹ hoặc rối loạn vận động thực quản mà người bình thường không hề nhận thấy cũng có thể khiến người nhạy cảm với căng thẳng hoặc lo âu cảm nhận thành cảm giác dị vật hoặc đau đớn quá mức. Bản thân cách não bộ xử lý kích thích hay cảm giác đau đã trở nên quá nhạy cảm. Đây có thể coi là cơ chế quan trọng giải thích theo y học hiện đại cho quá trình mà các yếu tố tâm lý, cảm xúc – vốn được Đông y bảo giám mô tả là ‘khí tắc nghẽn’ – biểu hiện thành triệu chứng thể chất. Nói cách khác, sự khó chịu ở cổ họng không chỉ bắt nguồn từ kích thích vật lý đơn thuần, mà còn có thể là tiếng chuông cảnh báo mà hệ thần kinh của thân và tâm đang gửi đến bạn. Nó giống hệt như cơ thể đang gọi: ‘Chị ơi, hãy để tôi được nghỉ ngơi một chút!’. Xin đừng xem đó là triệu chứng họng đơn giản, hãy lắng nghe thông điệp mà cơ thể và tâm trí đang nhắn gửi.
