Trong y học hiện đại, các triệu chứng như đau rát từ vùng thượng vị lên cổ, trào ngược axit, cảm giác vướng họng được xem là dấu hiệu điển hình của 'bệnh trào ngược dạ dày thực quản (Gastroesophageal Reflux Disease, GERD)'. Tình trạng này không chỉ đơn thuần là ợ nóng, mà còn là bệnh lý mạn tính xảy ra khi axit dạ dày hoặc các chất trong dạ dày trào ngược lên thực quản, gây tổn thương niêm mạc thực quản. Rất nhiều trường hợp đau ngực từng khiến người bệnh lo sợ mắc bệnh tim thực chất lại là 'đau ngực không do tim (Non-cardiac chest pain)' bắt nguồn từ trào ngược dạ dày thực quản.
Vậy tại sao hiện tượng trào ngược này lại xảy ra? Một trong những nguyên nhân lớn nhất chính là rối loạn chức năng của cơ thắt thực quản dưới (Lower Esophageal Sphincter, LES). LES nằm giữa dạ dày và thực quản, đóng vai trò như một chiếc van bình thường luôn đóng kín và chỉ mở ra khi nuốt thức ăn nhằm ngăn dịch dạ dày trào ngược lên thực quản. Tuy nhiên, khi cơ thắt này suy yếu hoặc giãn mở bất thường quá thường xuyên, axit dạ dày sẽ dễ dàng trào lên thực quản. Một số loại thực phẩm như đồ ăn nhiều chất béo, caffeine, cồn, sô-cô-la, bạc hà có tác dụng làm giãn LES, và hút thuốc lá cũng là thủ phạm chính làm suy yếu chức năng của cơ thắt này.
Bên cạnh đó, tình trạng tăng áp lực ổ bụng do béo phì hoặc mang thai, hay môi trường thuận lợi cho dịch dạ dày trào ngược (ví dụ như thói quen ăn khuya xong nằm ngay) cũng có thể làm trào ngược trầm trọng hơn. Đặc biệt, căng thẳng và bệnh trào ngược dạ dày thực quản có mối liên hệ mật thiết không thể tách rời. Căng thẳng quá mức tác động lên hệ thần kinh tự chủ, thúc đẩy tiết axit dạ dày, làm giảm chức năng vận động của thực quản và làm tăng độ nhạy cảm đau của thực quản, khiến người bệnh cảm thấy khó chịu rõ rệt hơn dù chỉ chịu kích thích nhỏ. Điều này rất tương đồng với góc nhìn của Đông y bảo giám khi cho rằng 'can hỏa' tấn công dạ dày; căng thẳng chính là yếu tố cốt lõi gây mất cân bằng dạ dày.
Axit dạ dày bị trào ngược gây viêm và tổn thương niêm mạc thực quản dẫn đến ợ nóng, và những tổn thương mạn tính này có thể tiến triển thành viêm thực quản, loét thực quản, thậm chí hiếm gặp hơn là tổn thương tiền ung thư mang tên thực quản Barrett (Barrett's esophagus). Cảm giác vướng họng, ho mạn tính, khàn giọng là những triệu chứng không điển hình xuất hiện khi axit dạ dày vượt qua thực quản trào lên thanh quản hoặc phế quản, rất dễ bị nhầm lẫn với viêm họng thông thường hay các bệnh lý hệ hô hấp khác. Hiểu rõ cơ chế phức tạp này chính là bước đầu tiên để kiểm soát bệnh trào ngược dạ dày thực quản một cách hiệu quả.
