Dưới góc nhìn của y học hiện đại, viêm màng ngoài tim (Pericarditis) là tình trạng viêm xảy ra ở lớp màng kép mỏng bao bọc quanh tim. Khái niệm 'tâm bào lạc nhiệt' trong Đông y bảo giám có cùng bản chất với phản ứng viêm này. Màng ngoài tim có vai trò giảm ma sát khi tim co bóp mạnh mẽ, đồng thời bảo vệ tim khỏi các chấn thương và nhiễm trùng từ bên ngoài. Nó tựa như dây an toàn và chất bôi trơn bảo vệ trái tim.
Khi màng ngoài tim bị viêm, mỗi nhịp tim đập làm hai lớp màng cọ xát vào nhau, gây ra cơn đau nhói buốt. Cơn đau chủ yếu xuất hiện ở vùng giữa hoặc bên trái ngực, có xu hướng nặng hơn khi hít thở sâu, khi ho hoặc khi nằm xuống. Trường hợp nặng, cơn đau có thể lan ra lưng, cổ hoặc vai. Đúng như nhận định 'hễ có nhiệt ắt sinh đau' trong Đông y bảo giám, một trong những nguyên nhân phổ biến nhất của viêm màng ngoài tim là do nhiễm virus. Các virus thông thường gây cảm lạnh hoặc cúm có thể xâm nhập đến tận màng ngoài tim và gây viêm. Ngoài ra, bệnh còn có thể khởi phát do nhiễm khuẩn, bệnh tự miễn (như bệnh lupus, viêm khớp dạng thấp), suy thận, ung thư, chấn thương hoặc biến chứng sau phẫu thuật tim.
Phản ứng viêm vốn là cơ chế phòng ngự tự nhiên của cơ thể trước các tác nhân xâm nhập hay tổn thương, nhưng khi diễn ra tại màng ngoài tim, nó có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng co bóp. Khi dịch tích tụ bên trong khoang màng tim do phản ứng viêm, hiện tượng này được gọi là 'tràn dịch màng ngoài tim', gây chèn ép khiến tim khó giãn nở và co bóp bình thường. Khi đó, tim không thể tiếp nhận và bơm đủ lượng máu cần thiết, dễ dẫn tới tình trạng cấp cứu nguy hiểm mang tên 'chèn ép tim'. Đây chính là lý do khiến người bệnh cảm thấy khó thở và tức nghẽn lồng ngực. Nếu viêm nhiễm kéo dài mạn tính, màng ngoài tim có thể bị dày dính, xơ cứng và bó chặt lấy tim, tiến triển thành 'viêm màng ngoài tim co thắt'.
Ngoài đau ngực, các triệu chứng đi kèm có thể gồm sốt (đặc biệt là sốt nhẹ), mệt mỏi toàn thân, đau cơ, thở gấp và ho khan. Do những biểu hiện này khá giống cảm cúm nên dễ bị xem nhẹ, nhưng nếu cơn đau ngực kéo dài hoặc đau tăng theo tư thế, việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa là điều bắt buộc. Chẩn đoán chính xác có thể được thực hiện qua điện tâm đồ, xét nghiệm máu (đánh giá chỉ dấu viêm), chụp X-quang ngực và siêu âm tim. Tùy thuộc vào nguyên nhân, người bệnh có thể cần điều trị bằng thuốc chống viêm, thuốc kháng sinh hoặc steroid. Hãy luôn chú ý lắng nghe cơ thể mình để không bỏ sót những tín hiệu nhỏ nhất, đặc biệt là các triệu chứng liên quan đến tim mạch.
