Vừa tập thể dục vừa ho mà ngực đau như xé? Triệu chứng và cách xử trí tràn khí màng phổi như sét đánh ngang tai

Căn bệnh mà chúng ta thường gọi là tràn khí màng phổi là tình trạng không khí tích tụ bất thường trong khoang màng phổi (pleural space) bao quanh phổi, khiến phổi bị xẹp xuống. Giống như Đông y bảo giám giải thích rằng do phế khí uất kết hoặc suy nhược khiến khí trật khỏi vị trí, y học hiện đại chỉ ra nguyên nhân phổ biến nhất là các bóng khí nhỏ (bleb hoặc bulla) trên bề mặt phổi bị vỡ, khiến không khí rò rỉ vào khoang màng phổi. Điển hình nhất là tràn khí màng phổi tự phát xảy ra không rõ nguyên nhân ở nam giới cao, gầy trong độ tuổi từ 10 đến 30, trong đó hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ quan trọng. Hút thuốc lá làm suy yếu mô phổi, thúc đẩy hình thành bóng khí và làm tổn thương thành phế nang khiến chúng dễ vỡ hơn. Tình trạng này cũng có thể xuất hiện ở những bệnh nhân có bệnh phổi nền như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc xơ nang. Triệu chứng tràn khí màng phổi đến rất đột ngột. Điển hình nhất là cơn đau ngực nhói buốt như dao đâm hoặc đau như xé rách ngực đi kèm với khó thở. Khi một phần phổi bị xẹp, phổi không thể giãn nở đầy đủ mỗi khi hít vào làm cản trở quá trình trao đổi oxy, dẫn đến thở dốc và cảm giác ngột ngạt. Ho khan cũng là triệu chứng thường đi kèm. Trong trường hợp nghiêm trọng, bệnh có thể tiến triển thành tràn khí màng phổi áp lực, khi phổi xẹp hoàn toàn và chèn ép lên tim cùng bên phổi còn lại; đây là tình trạng cấp cứu có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí tức thì. Việc chẩn đoán chủ yếu dựa vào chụp X-quang ngực, đôi khi cần chụp cắt lớp vi tính để xác định chính xác hơn vị trí và kích thước của bóng khí. Điều trị phụ thuộc vào thể tích khí và triệu chứng của bệnh nhân: tràn khí màng phổi lượng ít có thể chỉ cần nghỉ ngơi để khí tự hấp thu, nhưng thông thường sẽ cần chọc hút khí khoang màng phổi bằng kim hoặc đặt ống dẫn lưu ngực để liên tục hút khí ra ngoài. Vì đây là bệnh có tỷ lệ tái phát cao, những trường hợp tái diễn có thể được xem xét phẫu thuật nội soi lồng ngực để loại bỏ bóng khí và gây dính màng phổi. Giống như Đông y bảo giám nhấn mạnh dòng chảy và sự cân bằng của phế khí, y học hiện đại cũng chứng minh một cách khoa học tầm quan trọng của cấu trúc giải phẫu và tính toàn vẹn chức năng của phổi đối với việc duy trì sự sống. Suy cho cùng, một khi sự cân bằng bên trong và bên ngoài cơ thể bị phá vỡ, nỗi đau sẽ tìm đến dưới hình thức này hay hình thức khác.