Khái niệm ‘khí huyết ngưng trệ và nhiệt do uất hỏa’ mà Đông y bảo giám đề cập có sự tương đồng rất lớn với cơ chế bệnh sinh của viêm tuyến vú trong y học hiện đại. Dưới góc độ y học hiện đại, viêm tuyến vú là tình trạng viêm của mô vú chủ yếu phát sinh do ứ sữa và nhiễm khuẩn. Tác nhân gây bệnh phổ biến nhất là tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus) thường trú trên da, xâm nhập qua các vết nứt núm vú hoặc vết thương, hoặc tăng sinh và gây nhiễm trùng bên trong khi sữa không được tống xuất đầy đủ mà ứ đọng lại.
Tình trạng ứ sữa này có thể xảy ra khi tư thế cho con bú không đúng, khoảng cách giữa các cữ bú quá dài, hoặc khi trẻ bị nhầm lẫn núm vú khiến việc ngậm bắt bú không hiệu quả. Đồ lót quá chật hoặc thời điểm cai sữa đột ngột cũng dễ khiến sữa bị ứ trệ. 'Uất hỏa và phẫn nộ' trong Đông y bảo giám khi nhìn nhận theo góc độ hiện đại có mối liên hệ chặt chẽ với tình trạng suy giảm miễn dịch toàn thân của sản phụ như căng thẳng, mệt mỏi, thiếu ngủ. Căng thẳng quá mức làm tăng hoạt tính thần kinh giao cảm gây cản trở tuần hoàn máu, đồng thời ức chế tiết hormone oxytocin vốn giúp tiết sữa, khiến việc tống xuất sữa càng trở nên khó khăn hơn. Điều này lại dẫn đến ứ sữa, tạo thành một vòng xoắn bệnh lý thúc đẩy phản ứng viêm.
Khi phản ứng viêm xuất hiện, cơ thể chúng ta huy động các tế bào miễn dịch như một cơ chế phòng vệ, trong quá trình này các triệu chứng điển hình của viêm như ban đỏ, cảm giác nóng rát, phù nề, đau nhức sẽ biểu hiện ra. Khi bệnh nặng hơn, cảm giác ốm lạnh và sốt cao như đau mỏi toàn thân sẽ đi kèm, đôi khi tiến triển thành áp-xe vú (ổ mủ) cần phải rạch và dẫn lưu. Viêm tuyến vú giai đoạn đầu có thể thuyên giảm nhờ điều trị kháng sinh kết hợp với chăm sóc vú đúng cách, nhưng như Đông y bảo giám đã nhấn mạnh, nếu không đi kèm với sự ổn định tâm lý của người mẹ và quản lý thể trạng toàn thân, bệnh rất dễ tái phát và quá trình hồi phục cũng có thể chậm lại. Qua bệnh viêm tuyến vú, chúng ta một lần nữa có thể thấy rõ rằng không một bộ phận nào trên cơ thể hoạt động độc lập, mà tâm trí và cơ thể luôn gắn kết chặt chẽ với nhau.
