Vậy thì, khái niệm 'khí trệ' và 'chức năng vận hóa' của tỳ vị trong Đông y bảo giám được khoa học hiện đại giải thích như thế nào? Chúng ta có thể hiểu một cách rõ ràng thông qua khái niệm 'trục ruột-não (Gut-Brain Axis)'. Trục ruột-não là mạng lưới liên lạc sinh học phức tạp, nơi não bộ và đường ruột liên tục truyền nhận tín hiệu qua lại. Giống như não đóng vai trò là sở chỉ huy kiêm đài kiểm soát của ruột, còn ruột vừa thực thi mệnh lệnh vừa báo cáo trạng thái của mình về não bộ trong một mối quan hệ mật thiết.
Một trong những mắt xích liên kết then chốt của mạng lưới liên lạc này chính là dây thần kinh phế vị. Dây thần kinh phế vị bắt nguồn từ não, tỏa ra các cơ quan nội tạng khác nhau như tim, phổi, dạ dày và ruột, đảm trách một phần quan trọng của hệ thần kinh tự chủ. Khi chúng ta bị căng thẳng, thần kinh giao cảm bị hưng phấn dẫn đến phản ứng chiến đấu hay bỏ chạy, lúc này chức năng tiêu hóa bị đẩy lùi khỏi thứ tự ưu tiên nên có thể tạm thời suy giảm hoặc hưng phấn quá mức. Căng thẳng mạn tính sẽ dẫn đến rối loạn chức năng dây thần kinh phế vị, gây xáo trộn nhu động ruột, đồng thời tác động tiêu cực đến sự tiết enzyme tiêu hóa và môi trường vi sinh vật đường ruột. Đây chính là điểm tương đồng giữa hiện tượng khí trệ trong Đông y bảo giám và sự bất thường vận động ruột do mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ, tức rối loạn tiêu hóa chức năng trong y học hiện đại.
Ngoài ra, hệ vi sinh vật đường ruột là một nhân tố quan trọng khác của trục ruột-não. Vi sinh vật đường ruột không chỉ tiêu hóa thức ăn mà còn tham gia sản xuất các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, GABA và tác động to lớn đến điều hòa miễn dịch. Căng thẳng, thói quen ăn uống thất thường hoặc chế độ ăn kiểu phương Tây sẽ phá vỡ sự cân bằng giữa lợi khuẩn đường ruột và vi khuẩn có hại, dẫn đến loạn khuẩn đường ruột. Sự mất cân bằng này làm tăng tính thấm niêm mạc ruột, kích hoạt đáp ứng miễn dịch gây viêm, thúc đẩy sản sinh quá nhiều khí và gây ra hiện tượng tăng cảm giác nội tạng làm tăng độ nhạy cảm của ruột. Hiện tượng tăng cảm giác nội tạng là tình trạng cảm nhận rõ rệt cơn đau hoặc cảm giác khó chịu dù chỉ với kích thích rất nhỏ trong đường ruột, đây là một trong những nguyên nhân chính gây ra đau bụng và khó chịu thường gặp ở bệnh nhân mắc hội chứng ruột kích thích.
Hơn nữa, các hormone do não tiết ra, chẳng hạn như hormone căng thẳng cortisol, cũng tác động trực tiếp đến chức năng ruột. Những hormone này làm biến đổi nhu động ruột, tăng tính thấm niêm mạc ruột và điều hòa đáp ứng miễn dịch dẫn đến tình trạng viêm. Luận điểm 'khi can khí uất trệ sẽ cản trở tỳ vị' trong Đông y bảo giám trùng khớp một cách đáng kinh ngạc với lời giải thích của y học hiện đại về việc những biến đổi hóa học ở não do căng thẳng gây ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng ruột. Rút cuộc, hội chứng ruột kích thích với các triệu chứng đầy hơi, tiêu chảy và táo bón tái diễn không chỉ đơn thuần là vấn đề của đường ruột, mà là kết quả phức hợp từ sự tương tác toàn diện giữa não, ruột và hệ sinh thái vi sinh vật đường ruột. Vì vậy, việc thấu hiểu và chăm sóc đường ruột đúng cách không chỉ giúp bụng êm dịu mà còn là điều quan trọng bao trùm cả sức khỏe toàn thân lẫn sức khỏe tinh thần.
