Bây giờ, chúng ta hãy cùng nhìn sâu vào bên trong cơ thể qua lăng kính y học hiện đại. Nguyên nhân lớn nhất gây ra hiện tượng đau bụng sau khi uống sữa chính là sự thiếu hụt lactase.
Trong sữa có một loại carbohydrate tên là lactose, chất này chỉ có thể được hấp thu khi phân giải thành các loại đường nhỏ hơn là glucose và galactose nhờ enzym lactase tại ruột non. Tuy nhiên, nếu thiếu enzym này, lượng lactose chưa kịp phân giải sẽ đi thẳng qua ruột non xuống đại tràng. Lactose khi đến đại tràng sẽ trở thành nguồn thức ăn cho các vi khuẩn đường ruột cư trú tại đây. Các vi khuẩn sẽ tiêu thụ lượng lactose này và tiến hành lên men, từ đó giải phóng ồ ạt nhiều loại khí như hydro, metan và carbon dioxide.
Lượng khí này làm bụng căng phồng như quả bóng (chướng bụng), phát ra tiếng ùng ục (tràng minh), và nếu nặng hơn sẽ gây đau bụng. Thêm vào đó, lactose bị lên men sẽ hút nước vào trong đại tràng, dẫn đến phân lỏng như nước, tức là tiêu chảy. Đây chính là cơ chế khoa học của chứng không dung nạp lactose.
Thế nhưng chưa dừng lại ở đó. Y học hiện đại phát hiện ra rằng ngoài sự thiếu hụt enzym đơn thuần, còn có nhiều yếu tố phức tạp hơn ảnh hưởng đến mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng không dung nạp lactose. Thứ nhất là môi trường vi sinh vật đường ruột. Tùy thuộc vào chủng loại và số lượng vi khuẩn sinh sống, mức độ lên men lactose sẽ khác nhau và triệu chứng có thể trở nên trầm trọng hơn. Một môi trường đường ruột khỏe mạnh và cân bằng có thể giúp phản ứng với lactose trở nên êm dịu hơn.
Thứ hai là nhu động ruột. Tốc độ thức ăn di chuyển qua ruột cũng rất quan trọng. Nếu quá chậm, thời gian lactose lưu lại ở đại tràng kéo dài khiến quá trình lên men diễn ra mạnh hơn; nếu quá nhanh, lactase có thể không đủ thời gian để phân giải lactose. Thứ ba là tăng nhạy cảm nội tạng. Một số người có đường ruột nhạy cảm hơn nhiều so với người khác, do đó họ cảm thấy đau đớn nhiều hơn dù chỉ với một lượng khí nhỏ hoặc cảm giác chướng bụng nhẹ. Tình trạng này cũng liên quan mật thiết đến hội chứng ruột kích thích.
Khái niệm tỳ vị hư hàn trong Đông y bảo giám không chỉ đơn thuần ám chỉ hàn khí. Tỳ vị suy yếu và hóa lạnh có lẽ chính là cái nhìn sâu sắc bao hàm tình trạng suy giảm chức năng tổng hợp của đường ruột mà y học hiện đại đề cập đến, chẳng hạn như giảm hoạt tính của enzym tiêu hóa, vấn đề nhu động ruột, mất cân bằng vi sinh đường ruột và tăng nhạy cảm đường ruột. Nói cách khác, y thư đã vẽ nên bức tranh toàn cảnh về việc cần phải chăm sóc ấm áp tình trạng suy yếu và nhiễm lạnh của toàn bộ hệ thống tiêu hóa trong cơ thể.
