Trí tuệ của Đông y bảo giám có sự tương đồng đáng ngạc nhiên với chứng nhạy cảm gluten của thời hiện đại. Cứ ăn bột mì là đau bụng hoặc gặp vấn đề về da rất dễ bị coi đơn giản là do đường ruột yếu, nhưng thực tế đây có thể là tín hiệu phức tạp hơn từ cơ thể. Y học hiện đại gọi tình trạng này là nhạy cảm với gluten không do bệnh celiac (NCGS). Dù không có tiêu chuẩn chẩn đoán rõ ràng như bệnh celiac hay dị ứng lúa mì, chứng bệnh này chỉ tình trạng xuất hiện các triệu chứng tiêu hóa như chướng bụng, đầy hơi, tiêu chảy, táo bón, đau bụng cùng các triệu chứng ngoài đường tiêu hóa như đau đầu, mệt mỏi, sương mù não, vấn đề về da, đau khớp khi tiêu thụ gluten trong bột mì.
Vậy tại sao lại xuất hiện những triệu chứng này? Có một số giả thuyết khoa học được đưa ra. Thứ nhất, tình trạng này liên quan chặt chẽ đến sự gia tăng tính thấm ruột, tức hội chứng rò rỉ ruột. Gluten trong bột mì, đặc biệt là protein gliadin, thúc đẩy tiết ra zonulin, một chất có thể làm lỏng thể liên kết chặt giữa các tế bào thành ruột. Khi liên kết này lỏng đi, cặn bã thức ăn chưa tiêu hóa hết, độc tố và cả vi khuẩn sẽ lọt vào máu. Cơ thể nhận diện chúng là tác nhân xâm nhập lạ nên kích hoạt đáp ứng miễn dịch và phản ứng viêm toàn thân, đây là nguyên nhân chính dẫn đến đau bụng, mệt mỏi và các vấn đề về da.
Thứ hai, ngoài gluten, bột mì còn chứa lượng lớn carbohydrate đặc thù gọi là FODMAP. Các thành phần FODMAP khó hấp thu ở ruột non và bị vi khuẩn đường ruột lên men ở đại tràng, sinh ra lượng khí dư thừa và làm thay đổi sự dịch chuyển của nước, từ đó gây chướng bụng, đầy hơi, tiêu chảy. Một số người có thể phản ứng nhạy cảm với thành phần FODMAP hơn cả bản thân gluten.
Thứ ba, loạn khuẩn đường ruột cũng là một yếu tố quan trọng. Gluten có thể tác động đến thành phần vi sinh vật đường ruột, khiến vi khuẩn có lợi suy giảm và vi khuẩn có hại gia tăng, làm chức năng tiêu hóa kém đi và phản ứng viêm nặng hơn. Đường ruột được ví như bộ não thứ hai nhờ mối liên hệ mật thiết với hệ thần kinh, nên khi sức khỏe đường ruột giảm sút, tâm lý cũng có thể bị ảnh hưởng như xuất hiện cảm giác lo âu hay trầm cảm. Sự mất cân bằng của khí trong Đông y bảo giám có thể được hiểu theo y học hiện đại chính là vấn đề của trục ruột-não.
Hiện chưa có xét nghiệm máu hay chẩn đoán hình ảnh cụ thể để xác định NCGS, nhưng cách hiệu quả nhất là theo dõi xem triệu chứng có thuyên giảm hay không thông qua chế độ ăn loại trừ cắt giảm bột mì. Điều quan trọng nhất vẫn là lắng nghe những tín hiệu tinh tế mà cơ thể bạn đang phản hồi.
