Y học hiện đại định nghĩa bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là tình trạng các chất chứa trong dạ dày trào ngược vào thực quản gây viêm thực quản. Nguyên nhân chính được xác định là do suy giảm chức năng của cơ thắt thực quản dưới (LES) - bộ phận vốn ngăn chặn trào ngược axit dạ dày. Khi cơ vòng này bị giãn, axit dạ dày sẽ dễ dàng trào lên thực quản, và thực quản vốn có môi trường gần như trung tính sẽ bị tổn thương khi tiếp xúc với axit dạ dày có tính axit mạnh.
Tuy nhiên, đây không chỉ đơn giản là vấn đề của cơ vòng. Quá trình tiêu hóa của cơ thể được điều hòa bởi hệ thần kinh phức tạp, đặc biệt là hệ thần kinh tự chủ. Khi bị căng thẳng, thần kinh giao cảm bị kích hoạt và thần kinh phó giao cảm bị ức chế, dẫn đến việc suy giảm chức năng tiêu hóa nói chung. Axit dạ dày có thể tiết ra quá mức hoặc nhu động ruột giảm sút khiến thức ăn lưu lại lâu hơn, từ đó dẫn đến cảm giác chướng bụng. Tình trạng giảm nhu động đường tiêu hóa và trào ngược axit dạ dày này có mối liên hệ mật thiết với nhau, và mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ thường nằm ở trung tâm của vấn đề.
Các nghiên cứu gần đây nhấn mạnh tầm quan trọng của trục ruột-não (Gut-Brain Axis). Sức khỏe đường ruột ảnh hưởng lớn đến chức năng não bộ và sức khỏe tinh thần, ngược lại, căng thẳng từ não bộ cũng tác động trực tiếp đến ruột. Căng thẳng mạn tính làm thay đổi môi trường vi sinh vật đường ruột, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn có hại tăng sinh, khiến chứng khó tiêu và chướng bụng trở nên trầm trọng hơn. Ngoài ra, các bệnh lý như hội chứng ruột kích thích (IBS) hay loạn khuẩn ruột non (SIBO) cũng thường xuất hiện đồng thời với viêm thực quản trào ngược, phần lớn đều bắt nguồn từ sự mất cân bằng môi trường đường ruột.
Thói quen ăn uống cũng rất quan trọng. Ăn quá no, ăn đêm, thức ăn nhiều dầu mỡ, cay mặn, nước ngọt có ga có thể thúc đẩy tiết axit dạ dày và làm suy yếu cơ vòng, gây ra hoặc làm trầm trọng thêm triệu chứng trào ngược. Hơn nữa, những thực phẩm này còn sinh khí trong ruột, khiến tình trạng chướng bụng càng nặng nề hơn. Như vậy, cần nhớ rằng viêm thực quản trào ngược và chướng bụng không chỉ là vấn đề riêng của dạ dày, mà là triệu chứng phức hợp liên quan đến toàn bộ hệ tiêu hóa, hệ thần kinh và cả khả năng kiểm soát căng thẳng của cơ thể. Thay vì chỉ giảm triệu chứng tạm thời, chúng ta cần nỗ lực để tìm lại sự cân bằng cho toàn bộ cơ thể.
