Khoa học hiện đại giải thích như thế nào về tình trạng hàn khí trong bụng mà Đông y bảo giám từng đề cập? Thật bất ngờ khi trí tuệ cổ truyền này lại có nhiều điểm tương đồng với các nghiên cứu của y học ngày nay. Hãy cùng xem xét những diễn biến trong bụng dưới góc độ thần kinh học và sinh lý học khi chúng ta nạp thức ăn lạnh.
Trước hết, khi thức ăn hoặc đồ uống lạnh đi vào thực quản và dạ dày, hệ thần kinh tự chủ của cơ thể sẽ phản ứng ngay lập tức. Đặc biệt, dây thần kinh phế vị vốn liên quan mật thiết đến chức năng tiêu hóa sẽ phản ứng rất nhạy với kích thích lạnh, từ đó làm biến đổi nhu động dạ dày ruột. Kích thích quá lạnh có thể làm co mạch máu ở thành dạ dày và giảm cung cấp máu tạm thời, gây cản trở hoạt tính của enzyme tiêu hóa và làm suy yếu chức năng niêm mạc ruột.
Các enzyme tiêu hóa hoạt động hiệu quả nhất ở mức nhiệt gần với thân nhiệt. Khi đồ lạnh liên tục được đưa vào, nhiệt độ bên trong dạ dày và ruột sẽ tạm thời hạ xuống, khiến hoạt động của các enzyme phân giải protein, carbohydrate và chất béo bị chậm lại. Do đó, thức ăn chưa được phân giải đầy đủ đã đi xuống ruột, dẫn tới khó tiêu, chướng bụng và tiêu chảy thường xuyên. Dạ dày phải tiêu tốn nhiều thời gian lẫn năng lượng hơn để xử lý thức ăn, việc cảm thấy đầy trướng khó chịu là điều khó tránh khỏi.
Ngoài ra, nhiệt độ thấp còn tác động tiêu cực đến hệ vi sinh vật đường ruột. Vi sinh vật đường ruột cần môi trường nhiệt độ ổn định để duy trì cân bằng, sự thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể phá vỡ tỷ lệ giữa vi khuẩn có lợi và vi khuẩn có hại, gây ảnh hưởng đến sức khỏe đường ruột. Đặc biệt với những người mắc hội chứng ruột kích thích hoặc bệnh viêm ruột, kích thích lạnh dễ trở thành yếu tố kích hoạt gây phản ứng quá mẫn ở ruột hoặc làm các tổn thương viêm thêm trầm trọng, do đó cần hết sức thận trọng.
Như vậy, ghi chép 'hàn khí làm tổn thương vị' trong Đông y bảo giám không đơn thuần nói về nhiệt độ cảm nhận được bên ngoài. Đó là góc nhìn trùng khớp với y học hiện đại: kích thích lạnh gây ra chuỗi biến đổi sinh lý phức tạp gồm giảm hoạt tính enzyme tiêu hóa, thay đổi nhu động dạ dày ruột, giảm tuần hoàn máu và mất cân bằng vi sinh vật đường ruột, làm suy giảm chức năng tiêu hóa toàn diện. Giữ cho bụng luôn ấm áp chính là phương pháp khoa học để bảo vệ một hệ tiêu hóa khỏe mạnh.
