Phần mà y học cổ truyền Hàn Quốc giải thích rằng can khí uất kết dẫn đến đau mạn sườn và các triệu chứng tiêu hóa, ngày nay đã có thể được làm sáng tỏ một cách khoa học hơn nhiều thông qua khái niệm trục ruột não. Não và ruột không chỉ là hai cơ quan độc lập, mà chúng gắn kết chặt chẽ về mặt thần kinh học, nội tiết học và miễn dịch học giống như hai người bạn không ngừng trò chuyện cùng nhau.
Khi chúng ta bị căng thẳng hoặc cảm thấy lo âu, não bộ lập tức nhận biết và kích hoạt trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận (HPA axis). Khi trục này hoạt động, hormone căng thẳng cortisol sẽ được tiết ra. Cortisol tác động lên toàn cơ thể, đặc biệt gây ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tiêu hóa. Nồng độ cortisol tăng cao có thể khiến nhu động ruột tăng hoặc giảm một cách bất thường, làm tăng tính thấm thành ruột và dẫn đến hội chứng rò rỉ ruột (Leaky Gut Syndrome). Khi thành ruột trở nên lỏng lẻo, các chất cặn bã, độc tố và vi sinh vật trong ruột dễ dàng xâm nhập vào máu, gây ra phản ứng viêm toàn thân dẫn đến mệt mỏi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch.
Ngoài ra, ruột sở hữu lượng tế bào thần kinh nhiều đến mức được gọi là 'bộ não thứ hai', được gọi là hệ thần kinh ruột (Enteric Nervous System, ENS). ENS chịu ảnh hưởng trực tiếp từ hệ thần kinh tự chủ và tinh vi đến mức có thể hoạt động độc lập mà không cần mệnh lệnh từ não bộ. Căng thẳng làm tăng hoạt động của thần kinh giao cảm trong hệ thần kinh tự chủ. Khi thần kinh giao cảm chiếm ưu thế, chức năng tiêu hóa suy giảm và nhu động ruột trở nên thất thường. Ngược lại, thần kinh phó giao cảm được kích hoạt trong trạng thái thoải mái, ổn định sẽ thúc đẩy tiết dịch tiêu hóa và giúp nhu động ruột diễn ra trơn tru. Căng thẳng kéo dài khiến thần kinh giao cảm bị kích hoạt quá mức, gây mất cân bằng nhu động ruột và cuối cùng tạo ra các triệu chứng tương tự như hội chứng ruột kích thích (IBS) như đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy, táo bón.
Dây thần kinh quan trọng ở đây chính là dây thần kinh phế vị (Vagus Nerve). Dây thần kinh phế vị là dây thần kinh lớn nhất kết nối trực tiếp giữa não và ruột, kéo dài từ não xuống hạ họng, tim, phổi, dạ dày ruột cùng nhiều cơ quan khác, đảm nhận vai trò nòng cốt trong hệ thần kinh phó giao cảm. Dây thần kinh phế vị điều hòa nhu động ruột và tiết enzyme tiêu hóa, tương tác với hệ vi sinh vật đường ruột (Gut Microbiota) và điều hòa phản ứng viêm, góp phần duy trì cân bằng nội môi của cơ thể trên nhiều phương diện. Khi căng thẳng trở thành mạn tính, hoạt tính của dây thần kinh phế vị suy giảm, điều này không chỉ gây rối loạn chức năng ruột mà còn có thể ảnh hưởng đến các vấn đề sức khỏe tinh thần như cảm giác chán nản hay lo âu. Điều này hoàn toàn tương đồng với quan điểm trong Đông y bảo giám rằng can khí uất kết đi kèm các triệu chứng tiêu hóa cùng với biểu hiện tinh thần như bứt rứt ngột ngạt và thở dài.
Hơn nữa, khoảng 95% serotonin, hormone hạnh phúc, được sản xuất tại ruột. Serotonin tham gia vào nhiều chức năng sinh học đa dạng như điều hòa tâm trạng, giấc ngủ, cảm giác thèm ăn. Khi sức khỏe đường ruột suy giảm, quá trình sản sinh serotonin cũng gặp trục trặc, có thể dẫn đến thay đổi tâm trạng hoặc cảm giác trầm cảm. Mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột cũng là một yếu tố quan trọng. Khi sự cân bằng giữa vi khuẩn có lợi và vi khuẩn có hại bị phá vỡ, nó sẽ gây viêm ruột, và các nghiên cứu liên tục chỉ ra rằng các chất gây viêm này có thể theo máu lên não làm suy giảm chức năng não bộ.
Tóm lại, cảm giác nặng tức mạn sườn cùng các triệu chứng tiêu hóa như đau bụng, đầy hơi, táo bón, tiêu chảy không đơn thuần là vấn đề tại ruột, mà có thể coi là kết quả của việc căng thẳng làm rối loạn hệ thống tín hiệu trao đổi giữa não và ruột, từ đó dẫn đến sự mất cân bằng toàn diện từ hệ thần kinh tự chủ, hormone cho đến hệ vi sinh vật đường ruột. Cơ thể chúng ta đã biểu đạt toàn bộ nỗi đau này dưới cái tên can khí uất kết, và thông qua những tín hiệu như đau mạn sườn cùng các triệu chứng tiêu hóa. Vì vậy, khi đối diện với những triệu chứng này, bạn nhất định phải nhớ rằng thể xác và tinh thần luôn là một thể thống nhất.
