Bạn thấy đau dữ dội ở vùng mạn sườn dù da không hề nổi nốt phát ban? Dạng đau này là triệu chứng điển hình của bệnh zona, rất có khả năng là giai đoạn 'tiền triệu' trước khi các nốt ban xuất hiện trên da. Bệnh zona là tình trạng xảy ra khi virus varicella-zoster—loại virus từng gây bệnh thủy đậu lúc nhỏ—vốn ẩn nấp trong các hạch thần kinh của cơ thể (chủ yếu là hạch rễ sau tủy sống), nay nhân cơ hội hệ miễn dịch suy yếu mà tái kích hoạt. Hiện tượng này tựa như một đốm than âm ỉ bùng cháy khi nguồn củi chắn giữ là sức đề kháng đã vơi cạn.
Khi tái hoạt động, virus sẽ men theo các sợi thần kinh di chuyển ra bề mặt da, gây nên viêm thần kinh và tổn thương thần kinh. Cơn đau xuất hiện lúc này thuộc dạng đau dây thần kinh, khác biệt hoàn toàn với chứng đau cơ thông thường. Cảm giác đau có thể biểu hiện rất phong phú: đau nhói như dao đâm, bỏng rát như lửa đốt, giật buốt như có dòng điện chạy qua, tê buốt như kim chích, thậm chí chỉ một cái chạm nhẹ của vạt áo cũng gây đau đớn cùng cực (loạn cảm đau). Đặc biệt, việc cơn đau xuất hiện dạng dải ở vùng mạn sườn, lưng hoặc ngực là do cơn đau khởi phát dọc theo dải da được chi phối bởi dây thần kinh tương ứng. Dây thần kinh phụ trách từng khu vực nhất định, và khi virus bùng phát dọc theo nhánh thần kinh nào thì vùng da do nhánh đó quản lý sẽ bị đau nhức.
Điều đáng lưu ý nhất là cơn đau do bệnh zona có thể xuất hiện từ vài ngày, thậm chí vài tuần trước khi các nốt phát ban nổi rõ. Nguyên nhân là bởi tổn thương và viêm thần kinh đã bắt đầu diễn ra ngay trong quá trình virus di chuyển dọc theo dây thần kinh. Do bề mặt da hoàn toàn bình thường, nhiều người dễ nhầm lẫn với đau cơ hay trúng gió đơn thuần nên bỏ lỡ thời cơ điều trị thích hợp. Việc bỏ sót giai đoạn đau ban đầu này có thể làm bệnh tiến triển nặng hơn và làm tăng nguy cơ gặp phải biến chứng.
Việc chẩn đoán sớm bệnh zona và dùng thuốc kháng vi-rút sẽ giúp ức chế sự nhân lên của virus, làm giảm cường độ và rút ngắn thời gian đau. Trong đó, bắt đầu dùng thuốc kháng vi-rút trong vòng 72 giờ kể từ khi xuất hiện phát ban mang tính quyết định, bởi nếu trễ hơn thì hiệu quả điều trị sẽ giảm đi đáng kể. Trong trường hợp đau quá mức chịu đựng, bác sĩ có thể chỉ định kết hợp thuốc giảm đau và thuốc điều trị bệnh lý thần kinh như gabapentin hoặc pregabalin.
Suy giảm miễn dịch là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bệnh zona. Tuổi tác tăng cao, áp lực kéo dài, mệt mỏi mạn tính, dinh dưỡng kém, thiếu ngủ, mắc ung thư hay phải sử dụng thuốc ức chế miễn dịch đều có thể làm suy yếu hệ miễn dịch, đánh thức lượng virus đang ngủ yên. Do đó, việc chủ động nâng đỡ sức đề kháng hằng ngày là điều hết sức cần thiết. Người lớn tuổi hoặc người có miễn dịch suy giảm có thể tiêm vắc xin phòng bệnh zona để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng. Ngay cả khi không phát ban, nếu nghi ngờ bệnh zona và đi thăm khám kịp thời, bạn sẽ ngăn ngừa được biến chứng đau thần kinh sau zona. Cơn đau dây thần kinh khi đã chuyển sang mạn tính có thể kéo dài nhiều năm, làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống. Vì thế, đừng bỏ qua mà hãy chú ý lắng nghe từng tín hiệu nhỏ nhất từ cơ thể.
