“Bác sĩ ơi, dạo này tôi leo cầu thang thấy mệt quá, lực cổ tay cũng yếu hẳn đi...” Rất nhiều người đã tâm sự như vậy. 😥 Y học hiện đại gọi tình trạng này là 'thiểu cơ', và định nghĩa đây là bệnh lý không chỉ làm giảm khối lượng cơ mà còn làm suy giảm cả lực cơ lẫn chức năng thể chất. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thậm chí đã cấp mã bệnh cho tình trạng này, xem đây là một bệnh lý rõ ràng.
Thiểu cơ thường được biết đến là xảy ra chủ yếu ở người cao tuổi, nhưng gần đây cũng xuất hiện không ít ở phụ nữ giai đoạn mãn kinh hoặc nam giới trung niên chịu nhiều áp lực và sinh hoạt thất thường. Đặc biệt ở phụ nữ mãn kinh, lượng hormon sinh dục nữ estrogen sụt giảm nhanh chóng khiến quá trình tổng hợp protein cơ bị cản trở, dẫn đến xu hướng giảm nhanh khối lượng cơ và lực cơ. Nam giới cũng bắt đầu giảm khối lượng cơ từ cuối những năm 30 tuổi khi nồng độ nội tiết tố nam testosterone suy giảm từ từ.
Vậy tại sao cơ bắp lại biến mất như vậy? Khoa học hiện đại chỉ ra nhiều yếu tố kết hợp.
Thứ nhất là **mất cân bằng nội tiết tố** như đã đề cập. Không chỉ estrogen và testosterone, việc tiết các hormone quan trọng cho sự phát triển cơ bắp như hormone tăng trưởng (GH) và yếu tố tăng trưởng giống insulin-1 (IGF-1) cũng giảm dần theo tuổi tác. Các hormone này thúc đẩy tổng hợp protein cơ và phục hồi các tổn thương cơ bắp, nên khi thiếu hụt chúng, tốc độ thủy phân protein của cơ sẽ nhanh hơn tốc độ tạo mới.
Thứ hai là **tình trạng viêm mạn tính và stress oxy hóa**. Khi phản ứng viêm kéo dài trong cơ thể hoặc gốc tự do sản sinh quá mức, tế bào cơ sẽ bị tổn thương và quá trình thủy phân protein cơ bị thúc đẩy. Điều này tương tự như một cỗ máy bị rỉ sét làm suy giảm chức năng tế bào cơ.
Thứ ba là **suy giảm chức năng khớp thần kinh-cơ**. Để cơ bắp vận động, tín hiệu thần kinh từ não bộ gửi đi phải được truyền chính xác đến cơ, nhưng khi có tuổi, con đường truyền tín hiệu thần kinh này cũng bắt đầu xuất hiện vấn đề. Số lượng dây thần kinh vận động chi phối cơ bắp giảm đi hoặc suy giảm chức năng, làm sức co bóp của cơ yếu đi và cuối cùng có thể dẫn đến teo cơ.
Thứ tư là **thiếu hụt và mất cân bằng lượng protein nạp vào**. Cơ bắp được cấu tạo từ protein, nhưng càng lớn tuổi thì lượng nạp protein càng thiếu hụt, hoặc dù có nạp vào cơ thể cũng khó sử dụng hiệu quả. Đặc biệt, nếu không bổ sung đủ các axit amin thiết yếu như 'leucine' – chất kích thích tổng hợp protein cơ sau bữa ăn – sẽ tạo ra môi trường bất lợi cho việc tái tạo cơ.
Thứ năm là **giảm hoạt động thể lực và thói quen sinh hoạt thiếu cân bằng**. Lối sống ít vận động và ngồi nhiều của người hiện đại làm giảm cơ hội sử dụng cơ bắp, từ đó đẩy nhanh quá trình mất cơ một cách tự nhiên. Ngoài ra, các bệnh mạn tính như bệnh đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh thận mạn tính cũng là những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc chứng suy giảm khối lượng cơ.
Chứng suy giảm khối lượng cơ này không chỉ dừng lại ở vấn đề thể lực suy yếu. Nó làm tăng nguy cơ té ngã do giảm cảm giác thăng bằng, làm trầm trọng thêm bệnh đái tháo đường do tăng kháng insulin, gây suy giảm miễn dịch, thậm chí có thể dẫn đến trầm cảm, làm giảm chất lượng cuộc sống rõ rệt. Giống như Đông y bảo giám xem tỳ vị là gốc rễ của cơ bắp, y học hiện đại cũng nhìn nhận sức khỏe cơ bắp không chỉ đơn thuần là vấn đề tập luyện mà liên quan chặt chẽ đến sức khỏe toàn thân. Từ chức năng tiêu hóa đảm nhận hấp thu chất dinh dưỡng, đến chuyển hóa năng lượng, cân bằng hormone và sức khỏe ở cấp độ tế bào, tất cả đều phải hài hòa mới duy trì được cơ bắp khỏe mạnh; qua đó chúng ta lại càng thấy rõ sự giao thoa trong trí tuệ của y học Đông và Tây.
