Khái niệm ‘khí huyết cạn kiệt’ và ‘gân cốt suy yếu’ trong Đông y bảo giám tương đồng rõ rệt với cách y học hiện đại giải thích về ‘hội chứng tập luyện quá sức (Overtraining Syndrome, OTS)’. Đây là một vấn đề phức hợp về cả thể chất lẫn tinh thần chứ không đơn thuần chỉ là đau cơ nghiêm trọng.
Cơ thể phản ứng với căng thẳng từ việc tập luyện bằng cách kích hoạt trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận (trục HPA) nhằm tạo ra ‘phản ứng chiến hay biến’. Vận động thích hợp giúp củng cố hệ thống này, nhưng tập luyện quá mức sẽ kích thích trục HPA liên tục, khiến nồng độ hormone cortisol tăng cao mạn tính, hoặc ngược lại bị vắt kiệt hoàn toàn. Khi cân bằng hormone bị phá vỡ, không chỉ khả năng vận động suy giảm mà còn có thể dẫn đến mất ngủ ban đêm, cùng các vấn đề tâm lý như cảm giác trầm cảm hay lo âu.
Ngoài ra, tập luyện quá sức còn quá kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, làm giảm biến thiên nhịp tim (HRV) và ức chế chức năng của thần kinh phó giao cảm vốn cần thiết cho quá trình hồi phục. Điều này làm suy giảm khả năng điều hòa tinh vi của nhịp tim và hạ thấp khả năng hồi phục tổng thể của cơ thể. Ở cấp độ tế bào, rối loạn chức năng ti thể làm giảm hiệu suất sản xuất năng lượng, đồng thời phản ứng viêm trong cơ thể trở thành mạn tính khiến quá trình hồi phục cơ bắp bị chậm lại. Hệ miễn dịch cũng suy yếu, dẫn đến việc hay mắc các bệnh vặt như cảm cúm.
Về lâu dài, quá trình tiết các hormone đồng hóa như hormone tăng trưởng và testosterone bị ức chế, gây trở ngại cho việc tái tạo và phục hồi cơ bắp, đồng thời ảnh hưởng đến mức hormone tuyến giáp làm giảm chuyển hóa tổng thể. Như vậy, hội chứng tập luyện quá sức vượt xa mức độ mệt mỏi thông thường sau khi tập, mà là một tình trạng nghiêm trọng gây tổn thương trên toàn bộ hệ thống thần kinh học, nội tiết học và miễn dịch học. Thay vì tăng khối lượng tập luyện một cách mù quáng, việc lắng nghe tín hiệu cơ thể để nhận thức tầm quan trọng của sự cân bằng giữa tập luyện và nghỉ ngơi là điều rất cần thiết.
