Mạch máu già đi mang nhiều ý nghĩa hơn sự suy giảm độ đàn hồi đơn thuần. Y học hiện đại gọi đây là 'xơ vữa động mạch (Atherosclerosis)' và cảnh báo rằng đó là kẻ sát nhân thầm lặng. Xơ vữa động mạch là bệnh lý khi các chất béo như cholesterol cùng các tế bào viêm tích tụ trên thành mạch máu, tạo thành 'mảng xơ vữa động mạch (plaque)', khiến lòng mạch bị hẹp lại và xơ cứng. Khi thành mạch xơ cứng, không gian lưu thông máu bị thu hẹp, độ đàn hồi giảm sút làm suy yếu khả năng điều hòa huyết áp của cơ thể.
Đóng vai trò then chốt trong quá trình này chính là 'cholesterol'. Đặc biệt, cholesterol lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL-C) là thủ phạm chính xâm nhập vào thành mạch máu, châm ngòi cho phản ứng viêm và bị oxy hóa, thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa động mạch. Ngược lại, cholesterol lipoprotein tỷ trọng cao (HDL-C) đóng vai trò 'người dọn dẹp', vận chuyển cholesterol bám ở thành mạch máu về gan để xử lý. Khi sự cân bằng này mất đi, sức khỏe mạch máu sẽ phát tín hiệu cảnh báo nguy hiểm.
Lão hóa mạch máu không chỉ liên quan đến cholesterol. Nhiều yếu tố kết hợp như viêm mạn tính, tăng huyết áp, bệnh đái tháo đường, hút thuốc lá và căng thẳng cùng làm tổn thương tế bào nội mô mạch máu (endothelial cell), cản trở chức năng vốn có của mạch máu. Tế bào nội mô mạch máu lót ở lớp trong cùng của thành mạch, giữ vai trò kiểm soát đông máu cũng như điều hòa giãn mạch và co mạch. Khi các tế bào này bị tổn hại, mạch máu càng dễ hẹp lại và tăng nguy cơ hình thành huyết khối. Mạch máu bị tổn thương như vậy sẽ cản trở tuần hoàn máu, tương tự như trạng thái 'mạch kết (脈結)' được ghi chép trong Đông y bảo giám.
Hệ quả là lão hóa mạch máu có thể dẫn đến những bệnh tim mạch nguy hiểm như nhồi máu cơ tim hay đột quỵ. Ở giai đoạn đầu, bệnh gần như không có biểu hiện. Chỉ đến khi mạch máu tắc nghẽn trên 70% hoặc huyết khối vỡ ra chặn đứng hoàn toàn tuần hoàn máu, các triệu chứng trầm trọng mới bộc phát, khiến căn bệnh này càng trở nên đáng sợ. Đừng chủ quan nghĩ rằng 'mình còn trẻ nên không sao', bởi quá trình lão hóa mạch máu có thể bắt đầu ngay từ độ tuổi 20, và lối sống hiện đại cùng chế độ ăn thiếu lành mạnh đang đẩy nhanh tốc độ lão hóa này. Vì vậy, bảo vệ mạch máu không phải việc đợi đến già mới làm, mà là nhiệm vụ cần chăm sóc kiên trì suốt cả cuộc đời.
