Trong Đông y bảo giám, các biểu hiện của chứng tý như tê rần và chuột rút có nhiều nét tương đồng với bệnh thần kinh ngoại biên trong y học hiện đại. Trong đó, tình trạng dị cảm và đau nhức khởi phát từ đầu ngón chân có thể chính là biểu hiện điển hình của bệnh thần kinh ngoại biên do đái tháo đường.
Bệnh thần kinh ngoại biên là bệnh lý xảy ra do tổn thương các dây thần kinh ở ngoại vi, bao gồm toàn bộ hệ thần kinh cảm giác, vận động và tự chủ ngoại trừ não bộ cùng tủy sống. Tình trạng này rất thường gặp ở người bệnh đái tháo đường, bởi đường huyết tăng cao kéo dài sẽ gây tổn hại nghiêm trọng đến dây thần kinh. Lượng glucose dư thừa trong máu tựa như dòng nước đường đặc quánh làm tổn thương thành mạch, phá hủy các mạch máu siêu nhỏ nuôi dưỡng thần kinh, cản trở việc cung cấp oxy và dưỡng chất cho tế bào thần kinh. Khi ấy, các dây thần kinh sẽ dần thiếu hụt nuôi dưỡng và suy giảm chức năng.
Không chỉ dừng lại ở việc thiếu hụt dinh dưỡng, tình trạng tăng đường huyết còn tích tụ các chất có hại gọi là sản phẩm glycat hóa bền vững (AGEs) bên trong tế bào thần kinh và kích hoạt con đường tích tụ sorbitol, gây tổn thương tế bào thần kinh từ bên trong. Trong quá trình này, bao myelin vốn là lớp vỏ bọc bảo vệ dây thần kinh cũng bị phá hủy, khiến tín hiệu thần kinh không thể truyền dẫn bình thường. Ban đầu, các triệu chứng như tê bì, giảm cảm giác, đau châm chích, cảm giác nóng rát, hoặc nặng hơn là đau nhói như dao đâm hay chuột rút sẽ xuất hiện ở đầu ngón chân hoặc lòng bàn chân. Cùng với tiến triển của bệnh, các triệu chứng có xu hướng lan dần lên trên, ảnh hưởng đến cả bàn tay và cánh tay. Hiện tượng dị cảm dạng găng-tất giống như vùng mang găng tay hay tất chân là đặc điểm rất điển hình.
Điều đáng lo ngại hơn là sự suy giảm cảm giác này khiến người bệnh không nhận biết được cơn đau khi bàn chân xuất hiện vết thương hay mụn nước, dẫn đến việc phát hiện muộn màng; từ một vết xước nhỏ có thể tiến triển thành vết loét hoặc nhiễm trùng, trường hợp nặng có nguy cơ phải cắt cụt chi. Bên cạnh đó, tình trạng yếu cơ chân hay giảm thăng bằng dễ dẫn đến té ngã; nếu tổn thương lan đến thần kinh tự chủ, người bệnh có thể gặp các biến chứng như khó tiêu, rối loạn tiểu tiện, hạ huyết áp tư thế, khiến sức khỏe càng thêm suy giảm. Do đó, người mắc bệnh đái tháo đường cần chú trọng kiểm soát đường huyết, đồng thời định kỳ thăm khám bàn chân và đánh giá chức năng thần kinh để sớm phát hiện và can thiệp. Y học hiện đại tập trung kiểm soát đường huyết nghiêm ngặt kết hợp sử dụng thuốc giảm đau thần kinh như gabapentin hay pregabalin, áp dụng vật lý trị liệu và hướng dẫn chăm sóc bàn chân nhằm làm chậm tiến triển bệnh và nâng cao chất lượng cuộc sống.
