Tình trạng trẹo cổ chân hay bong gân cổ tay thực chất là dấu hiệu dây chằng đã bị tổn thương. Dây chằng là mô liên kết dạng sợi quan trọng, có nhiệm vụ nối các đầu xương để duy trì sự ổn định của khớp, được cấu tạo chủ yếu từ sợi collagen. Khi dây chằng bị kéo giãn vượt quá giới hạn bình thường hoặc bị rách do ngoại lực hay cử động sai tư thế, tình trạng này được gọi là bong gân.
Tổn thương dây chằng được chia thành ba mức độ. Bong gân độ 1 là trường hợp sợi dây chằng bị giãn vi thể, có cảm giác đau nhưng khớp vẫn tương đối vững. Bong gân độ 2 là tình trạng sợi dây chằng bị rách một phần, kèm theo đau, phù nề, bầm tím và khớp có cảm giác hơi lỏng lẻo. Bong gân độ 3 nghiêm trọng nhất là khi dây chằng bị đứt hoàn toàn, gây đau đớn dữ dội, phù nề, khớp mất vững nghiêm trọng và đôi khi cần can thiệp phẫu thuật.
Ngay khi chấn thương xảy ra, cơ thể kích hoạt phản ứng viêm để tự bảo vệ. Xung quanh khu vực tổn thương, các chất trung gian gây viêm như histamine, prostaglandin, bradykinin được giải phóng, làm giãn mạch máu và tăng tính thấm thành mạch. Máu cùng dịch mô dồn về vị trí tổn thương nhiều hơn, dẫn đến hiện tượng phù nề, nóng tại chỗ, tấy đỏ, đồng thời kích thích các đầu mút thần kinh gây đau nhức. Phản ứng viêm ban đầu này là bước chuẩn bị cần thiết của cơ thể nhằm dọn dẹp tế bào hư hại và tái tạo mô mới.
Tuy nhiên, vấn đề sẽ nảy sinh nếu người bệnh chủ quan bỏ mặc hoặc vận động mạnh quá sớm khi chưa hồi phục hoàn toàn. Vị trí dây chằng tổn thương lúc này rất dễ liền lại dưới dạng mô sẹo với cấu trúc sợi collagen yếu ớt, bất thường. Mô sẹo không có tính đàn hồi và độ bền như dây chằng nguyên bản, khó giữ vững khớp và dễ dẫn đến mất vững khớp mạn tính hoặc bong gân tái phát nhiều lần. Tương tự như một món đồ gốm nứt vỡ nếu chỉ gắn tạm bợ thì sẽ rất dễ vỡ lại trước va chạm nhẹ.
Ngoài ra, trên dây chằng tập trung nhiều thụ thể cảm giác có vai trò nhận biết vị trí và chuyển động của khớp. Khi dây chằng tổn thương, chức năng của các thụ thể này suy giảm, khiến khả năng giữ thăng bằng và điều hòa vận động giảm sút, làm tăng nguy cơ tái chấn thương. Tuy bong gân thường ít đau hơn gãy xương, tổn thương này lại ảnh hưởng lâu dài đến vận động và khả năng giữ thăng bằng. Vì vậy, việc áp dụng biện pháp RICE gồm nghỉ ngơi, chườm lạnh, băng ép, kê cao kết hợp phục hồi chức năng bài bản dưới sự hướng dẫn chuyên môn là điều thiết yếu để dây chằng hồi phục vững chắc.
