Đau thần kinh tọa là tình trạng xuất hiện khi dây thần kinh tọa, dây thần kinh lớn và dài nhất cơ thể, chịu sự chèn ép hoặc tổn thương. Dây thần kinh này được hợp thành từ các rễ thần kinh từ đốt sống thắt lưng số 4 đến đốt cùng số 3, băng qua vùng mông, đi dọc mặt sau đùi và phân nhánh xuống bắp chân, bàn chân. Dưới góc nhìn y học hiện đại, nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng này là thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng. Khối đĩa đệm nằm giữa các đốt sống bị trồi ra, trực tiếp chèn ép lên rễ thần kinh, tựa như khối gel mềm lồi ra đè nghẽn đường dây điện. Bên cạnh đó, các bệnh lý như hẹp ống sống, hội chứng cơ hình lê do cơ hình lê ở mông bị co thắt đè lên dây thần kinh tọa, thoái hóa eo đốt sống hoặc trượt đốt sống cũng là những tác nhân thường gặp. Khi dây thần kinh bị chèn ép, người bệnh không chỉ chịu đựng cảm giác đau mà còn kèm theo tê bì, mất cảm giác, thậm chí yếu cơ hoặc liệt chi dưới. Tính chất cơn đau rất đa dạng: nhức buốt như kim châm, cảm giác nóng rát, hoặc nhói giật tựa luồng điện truyền qua. Nhận định tuần hoàn khí huyết bị tắc nghẽn trong Đông y bảo giám có mối tương quan chặt chẽ với tình trạng gián đoạn tín hiệu điện thần kinh và ứ trệ lưu thông máu. Thêm vào đó, việc hàn khí và thấp tà làm trầm trọng thêm cơn đau cũng có cơ sở sinh học rõ ràng. Khí lạnh gây co mạch, làm suy giảm lưu lượng máu cục bộ và gây co cứng cơ, từ đó gia tăng lực ép xung quanh dây thần kinh. Thấp tà lại kích thích phản ứng viêm và phù nề mô mềm, làm tăng thêm mức độ chèn ép. Hệ quả là quá trình viêm vi thể quanh rễ thần kinh bùng phát, khiến các đầu mút thần kinh trở nên quá mẫn và tạo nên vòng xoắn bệnh lý khuếch đại cơn đau. Luận điểm thận khí suy giảm trong y học cổ truyền tương ứng với tình trạng thoái hóa xương, cũng như sự suy yếu của hệ thống cơ và dây chằng nâng đỡ cột sống. Tuổi tác càng cao, các mô mềm quanh cột sống càng suy giảm chức năng, đĩa đệm mất nước dần theo tiến trình thoái hóa, khiến nguy cơ chèn ép thần kinh gia tăng rõ rệt. Dù diễn đạt bằng hệ thống ngôn ngữ khác nhau, cả y học cổ truyền lẫn y học hiện đại đều cùng chỉ ra một chân lý: bệnh tật khởi phát khi sự cân bằng và tuần hoàn nội tại bị phá vỡ. Khi xuất hiện các dấu hiệu đau nhức, việc thăm khám cùng bác sĩ chuyên khoa để xác định chính xác căn nguyên là bước quan trọng nhất.
