Soi chiếu trí tuệ từ Đông y bảo giám dưới góc nhìn y học hiện đại, đau và tê lòng bàn chân có thể liên quan mật thiết về mặt thần kinh học với 'hội chứng ống cổ chân (Tarsal Tunnel Syndrome, TTS)'. Đây là bệnh lý xuất hiện khi 'thần kinh chày sau (Posterior Tibial Nerve)', vốn đi qua khoang hẹp gọi là 'ống cổ chân (Tarsal Tunnel)' bên dưới mắt cá trong, bị chèn ép bởi nhiều nguyên nhân. Dây thần kinh chày sau này chi phối cảm giác cho lòng bàn chân, các ngón chân và vận động của các cơ nhỏ bên trong bàn chân.
Hãy hình dung cảnh tượng xe cộ tắc nghẽn không thể di chuyển trong một đường hầm hẹp, khi dây thần kinh bị chèn ép bên trong ống cổ chân, sự dẫn truyền tín hiệu thần kinh sẽ trục trặc và gây ra nhiều triệu chứng. Phổ biến nhất là cảm giác nhói buốt, nóng rát, tê bì hoặc giảm cảm giác ở lòng bàn chân, các ngón chân (đặc biệt từ ngón chân cái đến ngón chân thứ tư), và bên trong gót chân. Các triệu chứng thường rõ rệt hơn vào ban đêm, hoặc tăng nặng sau khi đứng hay đi bộ lâu. Ở mức độ nặng, người bệnh có thể thấy chân yếu sức hoặc bị chuột rút về đêm.
Nguyên nhân gây chèn ép thần kinh rất phong phú. Khoang bên trong ống cổ chân có thể bị hẹp lại do chấn thương quanh cổ chân (gãy xương, bong gân), các vấn đề cấu trúc như viêm khớp cổ chân, bàn chân bẹt, viêm cân gan chân; hoặc cũng có thể do các tổ chức bất thường như u nang (Ganglion cyst), u mỡ, u mạch máu hình thành gần dây thần kinh và trực tiếp chèn ép vào đó. Thêm vào đó, nguy cơ mắc hội chứng ống cổ chân cũng gia tăng khi có hiện tượng phù nề trong thai kỳ, bệnh lý thần kinh do bệnh đái tháo đường, hoặc đi kèm bệnh chuyển hóa như suy giáp.
Ở đây, chúng ta có thể liên kết khái niệm 'thấp đàm' trong Đông y bảo giám với y học hiện đại. Quan điểm 'thấp đàm' cản trở tuần hoàn khí huyết tương ứng với phản ứng vi viêm quanh dây thần kinh, tình trạng phù nề và rối loạn tuần hoàn máu. Khi xuất hiện viêm hoặc phù nề, áp lực bên trong ống cổ chân tăng cao sẽ chèn ép dây thần kinh mạnh hơn, từ đó cản trở nguồn dưỡng chất và oxy đến dây thần kinh, đẩy nhanh tốc độ tổn thương thần kinh.
Bác sĩ chẩn đoán bệnh chủ yếu dựa vào việc hỏi bệnh sử kết hợp với khám thần kinh (kiểm tra dấu hiệu Tinel), đo dẫn truyền thần kinh (Nerve Conduction Study, NCS) và điện cơ đồ (Electromyography, EMG). Việc thực hiện các kiểm tra chuyên sâu này rất quan trọng nhằm phân biệt với những bệnh lý khác cũng gây đau lòng bàn chân như viêm cân gan chân, thoát vị đĩa đệm thắt lưng, hoặc bệnh thần kinh ngoại biên để xác định chính xác nguyên nhân.
Nếu xem cảm giác nhói buốt và tê bì ở lòng bàn chân chỉ là mệt mỏi thông thường rồi bỏ qua, tổn thương thần kinh có thể chuyển thành mạn tính dẫn đến giảm cảm giác vĩnh viễn hoặc suy yếu cơ bắp. Bàn chân là trụ cột nâng đỡ cơ thể và là phần quý giá gánh vác nhịp sống mỗi ngày. Lắng nghe từng khó chịu nhỏ và tìm đến bác sĩ chuyên khoa để được điều trị kịp thời chính là cách sáng suốt nhất để gìn giữ sức khỏe đôi chân.
