Tê bì tay chân, dị cảm là triệu chứng điển hình của 'bệnh thần kinh đái tháo đường (Diabetic Neuropathy)', một trong những biến chứng thường gặp ở bệnh nhân đái tháo đường. Trong đó, bệnh đa dây thần kinh ngoại biên là dạng phổ biến nhất, với đặc điểm bắt đầu tổn thương từ những dây thần kinh dài nhất của cơ thể, tức từ đầu ngón chân và đầu ngón tay, sau đó tiến dần lên phần trung tâm cơ thể. Tình trạng này được gọi là phân bố 'kiểu găng-tất (Stocking-glove pattern)'. Bệnh nhân thường than phiền về các triệu chứng bắt đầu chủ yếu từ bàn chân như tê râm ran, nóng rát, đau nhói, hoặc ngược lại là mất dần cảm giác và trở nên đờ đẫn.
Vì sao tổn thương thần kinh này lại xảy ra? Nguyên nhân lớn nhất chính là 'tăng đường huyết'. Nồng độ glucose cao trong máu làm tổn thương trực tiếp dây thần kinh thông qua nhiều cơ chế phức tạp. Thứ nhất, lượng glucose dư thừa kích hoạt các con đường chuyển hóa bất thường bên trong tế bào thần kinh làm tăng 'stress oxy hóa', trở thành yếu tố chính phá hủy tế bào thần kinh. Thứ hai, tình trạng này tích tụ các chất có hại gọi là 'sản phẩm glycat hóa bền vững (AGEs)', gây biến tính protein thần kinh và làm giảm tốc độ dẫn truyền thần kinh. Thứ ba, đường huyết cao gây tổn thương mạch máu. Dây thần kinh của chúng ta nhận chất dinh dưỡng và oxy từ các mạch máu nhỏ (vi mạch thần kinh, Vasa nervorum), nhưng tăng đường huyết làm dày thành của các vi mạch này và cản trở dòng máu, khiến mạch máu không cung cấp đủ dinh dưỡng cho dây thần kinh (tổn thương thiếu máu cục bộ). Cuối cùng, dây thần kinh không được nuôi dưỡng đầy đủ sẽ dần mất đi chức năng.
Bệnh thần kinh đái tháo đường không dừng lại ở cảm giác đau đớn hay khó chịu đơn thuần. Khi cảm giác trở nên cùn mòn, người bệnh sẽ khó nhận biết dù bị bỏng nước nóng hay bị vật sắc nhọn đâm phải, dẫn đến tình huống nguy hiểm là không phát hiện kịp thời vết thương trên bàn chân, từ đó tiến triển thành 'bàn chân tiểu đường'. Trường hợp nghiêm trọng có thể diễn tiến thành loét, nhiễm trùng, thậm chí phải cắt cụt chi. Do đó, tuyệt đối không được xem nhẹ tình trạng tê bì tay chân hay dị cảm, và nếu đã được chẩn đoán đái tháo đường, bạn cần khám thần kinh định kỳ để xác định sự hiện diện cũng như mức độ tiến triển của bệnh lý thần kinh. Việc kiểm soát đường huyết cùng với chăm sóc bàn chân tích cực và dùng thuốc điều trị đau dây thần kinh để làm giảm triệu chứng, làm chậm tiến triển của biến chứng là điều quan trọng hơn tất cả.
