Cổ chân lật một lần rồi đau mãi? Hãy cảnh giác với chứng mất vững cổ chân mạn tính

Tại sao cổ chân đã từng trẹo một lần lại cứ luôn có cảm giác lỏng lẻo, không vững? Y học hiện đại xem đây là một bệnh lý mang tên mất vững cổ chân mạn tính (Chronic Ankle Instability, CAI). Đây là một vấn đề phức tạp chứ không chỉ đơn giản là dây chằng bị giãn hay rách. Khi bị bong gân khớp cổ chân lần đầu, các dây chằng nâng đỡ khớp cổ chân sẽ bị tổn thương, phổ biến nhất là tổn thương dây chằng sên-mác trước (ATFL) hoặc dây chằng gót mác (CFL) ở phía ngoài. Vấn đề là nếu những dây chằng này không hồi phục đầy đủ hoặc không lấy lại được độ bền ban đầu, khớp cổ chân sẽ bị lỏng lẻo, tạo nên tình trạng mất ổn định cơ học. Tuy nhiên, đó chưa phải là tất cả. Một trong những yếu tố cốt lõi của mất vững cổ chân chính là sự suy giảm cảm giác bản thể (Proprioception). Cảm giác bản thể là khả năng cơ thể nhận biết vị trí và chuyển động của khớp mà không cần nhìn bằng mắt, đóng vai trò như giác quan thứ sáu của cơ thể chúng ta. Các thụ thể đảm nhận cảm giác này phân bố rất nhiều ở dây chằng và bao khớp cổ chân, nhưng khi trẹo chân, các thụ thể này cũng bị tổn thương theo. Những thụ thể bị tổn thương không thể gửi thông tin chính xác lên não bộ, khiến não không nắm bắt đúng trạng thái của cổ chân. Hệ quả là các cơ bắp xung quanh có nhiệm vụ làm vững cổ chân theo lệnh của não (đặc biệt là cơ mác) không thể co lại đúng thời điểm với lực chuẩn xác. Cuối cùng, cổ chân dễ dàng mất thăng bằng trước những chuyển động nhỏ và rơi vào vòng xoắn luẩn quẩn tiếp tục bị lật. Tình trạng này được gọi là mất ổn định chức năng. Thậm chí, đau mạn tính còn có thể làm thay đổi chính hệ thống xử lý cơn đau của não bộ, gây ra hiện tượng nhạy cảm hóa trung ương khiến người bệnh cảm thấy đau đớn nhiều hơn trước cả những kích thích nhỏ. Về lâu dài, nguy cơ tiến triển thành viêm khớp cổ chân, viêm các gân lân cận hoặc gãy xương do mỏi cũng tăng lên. Việc chẩn đoán chủ yếu dựa vào thăm khám lâm sàng và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh đa dạng như chụp cộng hưởng từ (MRI) hay chụp X-quang có chịu lực, trong đó việc đánh giá dây chằng bị tổn thương và chức năng thần kinh là vô cùng quan trọng. Nếu cổ chân từng bị trẹo cứ liên tục gây phiền toái, đó có thể không phải cơn đau đơn thuần mà là chứng mất vững cổ chân mạn tính phức tạp, vì vậy bạn nhất định cần tìm kiếm sự trợ giúp từ chuyên gia.