Soi chiếu khái niệm 'thấp nhiệt' và 'khí trệ' trong Đông y bảo giám dưới góc nhìn y học hiện đại, viêm tuyến tiền liệt mạn tính, đặc biệt là viêm tuyến tiền liệt mạn tính không do vi khuẩn vốn không tìm thấy nguyên nhân cụ thể qua xét nghiệm vi khuẩn, có thể được hiểu thuộc phạm trù 'hội chứng đau vùng chậu mạn tính (CPPS, Chronic Pelvic Pain Syndrome)'. Đây không đơn thuần là tình trạng viêm của bản thân tuyến tiền liệt, mà là một hội chứng đau pha trộn các yếu tố thần kinh học, cơ xương khớp và tâm lý phát sinh do vấn đề phức tạp ở vùng khung chậu.
Trước hết, 'thấp nhiệt' trong y học hiện đại có thể xem là phản ứng viêm. Dù không nhất thiết phải là nhiễm khuẩn, căng thẳng, tư thế ngồi trong thời gian dài, uống rượu quá độ hay chế độ ăn uống kích thích đều có thể gây ra phản ứng viêm vi mô ở tuyến tiền liệt và các mô xung quanh hoặc làm dây thần kinh trở nên quá mẫn. Kích thích viêm mạn tính này khiến hệ thần kinh chậu trở nên nhạy cảm, cuối cùng có thể dẫn đến hiện tượng 'nhạy cảm trung ương (Central Sensitization)' làm hạ ngưỡng chịu đau, khiến một kích thích nhỏ cũng tạo cảm giác đau dữ dội. Bộ não đã diễn giải và khuếch đại quá mức các tín hiệu đau.
Tiếp theo, 'khí trệ' có thể được giải thích bằng sự bất thường thần kinh học và căng thẳng cơ bắp. Xung quanh tuyến tiền liệt và đáy chậu có các cơ sàn chậu phức tạp đan xen như bàng quang, trực tràng, cơ nâng hậu môn, và các cơ này chịu sự chi phối của hệ thần kinh tự chủ và hệ thần kinh soma. Các yếu tố tâm lý như căng thẳng, lo âu, trầm cảm ảnh hưởng đến hệ thần kinh tự chủ, có thể làm cơ sàn chậu liên tục bị căng cứng và co giật. Giống như khi vai bị gồng cứng, khung chậu cũng xuất hiện sự căng thẳng không cần thiết. Tình trạng cơ bắp căng thẳng quá mức này cản trở lưu thông máu, chèn ép dây thần kinh và gây ra nhiều triệu chứng như 'đau đáy chậu', 'đau tinh hoàn', 'đau khi tiểu tiện'. Hơn nữa, các dây thần kinh xung quanh tuyến tiền liệt và khung chậu liên kết phức tạp với nhau, nên vấn đề ở một vùng có thể khuếch tán cơn đau sang vùng khác. Chẳng hạn, tình trạng viêm vi mô ở tuyến tiền liệt kích thích các dây thần kinh xung quanh thường biểu hiện dưới dạng 'đau quy chiếu' lan xuống tinh hoàn hoặc mặt trong đùi.
Rốt cuộc, viêm tuyến tiền liệt mạn tính không đơn thuần là vấn đề của một cơ quan cụ thể, mà là một bệnh lý đau mạn tính phát sinh do sự tác động phức tạp của rối loạn chức năng cơ sàn chậu, tình trạng quá mẫn của dây thần kinh, mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ, và các yếu tố tâm lý như căng thẳng. Do đó, đây là căn bệnh đòi hỏi phải tiếp cận điều trị dưới góc nhìn toàn diện và cải thiện thói quen sinh hoạt thay vì chỉ phụ thuộc đơn thuần vào thuốc chống viêm hay thuốc kháng sinh.
