Khái niệm thấp nhiệt và khí huyết uất trệ trong Đông y bảo giám thể hiện cái nhìn sâu sắc đầy tính khoa học ngay cả dưới lăng kính của y học hiện đại. Về cơ bản, trĩ là bệnh lý phát sinh khi đệm hậu môn, tức búi mạch máu xung quanh ống hậu môn, bị sưng phồng hoặc sa giãn bất thường. Đệm hậu môn này bình thường giữ vai trò quan trọng trong việc ngăn rò rỉ phân, nhưng khi gặp trục trặc do nhiều yếu tố, nó sẽ gây ra nhiều dạng khó chịu như trĩ nội hay trĩ ngoại.
Khái niệm thấp nhiệt trong Đông y bảo giám có thể được y học hiện đại giải thích là phản ứng viêm tại chỗ và giãn mạch. Chế độ ăn nhiều món cay nóng hoặc gây kích thích sẽ trực tiếp gây viêm niêm mạc ruột, làm giãn mạch và tăng lưu lượng máu đến vùng quanh hậu môn. Khi kết hợp với loạn khuẩn đường ruột, độc tố do vi khuẩn có hại tiết ra sẽ làm tổn thương niêm mạc ruột và thúc đẩy phản ứng viêm mạnh mẽ hơn. Điều này dẫn đến phù viêm tại các vi mạch ở khu vực đệm hậu môn và tạo thành vòng luẩn quẩn ứ trệ máu, tương tự như đổ thêm dầu vào lửa. Thêm vào đó, căng thẳng mạn tính tác động lên hệ thần kinh tự chủ, gây rối loạn vận động của cơ quan tiêu hóa và điều hòa mạch máu, dẫn đến suy giảm khả năng co giãn của mạch máu vùng quanh hậu môn và có thể tạo nên môi trường bệnh lý tương tự như thấp nhiệt.
Khí huyết uất trệ có thể giải thích bằng rối loạn tuần hoàn máu và tăng áp lực tĩnh mạch. Tư thế ngồi hoặc đứng trong thời gian dài dưới tác động của trọng lực sẽ cản trở tuần hoàn máu ở phần thân dưới, đặc biệt là các tĩnh mạch vùng khung chậu và vùng quanh hậu môn, làm tăng áp lực tĩnh mạch. Tình trạng rặn quá mức khi đi tiêu do táo bón, hoặc kích thích hậu môn lặp đi lặp lại do tiêu chảy thường xuyên cũng gây ra điều tương tự. Trong hoàn cảnh này, máu bên trong đệm hậu môn không thể thoát ra thuận lợi mà bị ứ đọng và sưng phồng lên, gọi là sung huyết tĩnh mạch. Khi sung huyết tĩnh mạch trở nên trầm trọng, tổ chức đệm hậu môn yếu đi và giãn rộng, lồi ra bên ngoài hoặc gây xuất huyết. Hiện tượng tăng áp lực trong ổ bụng xảy ra trong quá trình mang thai và sinh nở cũng là một trong những nguyên nhân chính gây trĩ, đây có thể coi là ví dụ điển hình của khí huyết uất trệ do áp lực vật lý.
Tóm lại, Đông y bảo giám đã sớm thấu suốt tác động phức hợp của hiện tượng viêm quanh hậu môn, rối loạn tuần hoàn máu và thói quen sinh hoạt đối với sự khởi phát bệnh trĩ. Y học hiện đại đang tiếp tục phát triển các phương pháp điều trị thông qua việc làm sáng tỏ quá trình bệnh lý này ở những cấp độ vi mô hơn, cụ thể là mức tế bào và phân tử. Việc y học cổ truyền và hiện đại cùng gặp nhau ở điểm mấu chốt là kiểm soát viêm và cải thiện tuần hoàn thực sự là một điều rất đáng ghi nhận.
