Cứ căng thẳng là phải chạy vào nhà vệ sinh? Tìm lại sự bình yên cho hội chứng ruột kích thích bằng Đông y

Y học hiện đại đang làm sáng tỏ mối liên kết giữa tâm trí và đường ruột mà Đông y bảo giám từng đề cập thông qua khái niệm trục não-ruột. Não bộ và ruột không đơn thuần là các cơ quan độc lập, mà chúng trao đổi trạng thái qua lại như hai người bạn thân không ngừng trò chuyện. Sự giao tiếp này diễn ra chủ yếu qua hai con đường. Thứ nhất là dây thần kinh phế vị. Dây thần kinh này bắt đầu từ não, đi qua cổ, ngực và kết nối trực tiếp đến ruột, truyền đạt tức thì những căng thẳng hay biến chuyển cảm xúc từ não bộ xuống đường ruột. Khi gặp căng thẳng, hệ thần kinh giao cảm ở não được kích hoạt, tác động trực tiếp đến nhu động và chức năng bài tiết của ruột. Thần kinh giao cảm hoạt động quá mức sẽ làm tăng hoặc giảm nhu động ruột bất thường, gây ra tiêu chảy hoặc táo bón, đồng thời làm tăng tính thấm niêm mạc ruột và khiến phản ứng viêm ruột thêm nặng nề. Thứ hai là sự trao đổi chất dẫn truyền thần kinh và hormone. Ruột sở hữu mạng thần kinh riêng gọi là hệ thần kinh ruột đến mức được ví như 'bộ não thứ hai', và khoảng 90% serotonin - hormone hạnh phúc - được sản sinh tại ruột. Não và ruột tương tác qua lại bằng cách trao đổi nhiều chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, dopamine, norepinephrine. Trong trạng thái căng thẳng, não tiết ra các hormone như cortisol; những hormone này ảnh hưởng đến sự tiết và tái hấp thu serotonin tại ruột, làm rối loạn nhu động ruột và gây biến đổi hệ vi sinh vật đường ruột. Vi sinh vật đường ruột là yếu tố cốt lõi của sức khỏe tiêu hóa; khi sự cân bằng giữa vi khuẩn có lợi và vi khuẩn có hại bị phá vỡ, phản ứng viêm ruột sẽ gia tăng, từ đó tác động tiêu cực ngược trở lại chức năng não bộ và có thể dẫn đến âu lo, trầm cảm. Sự tương tác phức tạp của trục não-ruột giải thích rõ nguyên nhân bệnh nhân mắc hội chứng ruột kích thích lại trải qua cảm giác đau bụng, tiêu chảy, táo bón, chướng bụng dữ dội hơn khi gặp căng thẳng. Khi não căng thẳng, ruột trở nên bất ổn, và ruột bất ổn lại gửi tín hiệu khó chịu ngược về não, tạo thành vòng luẩn quẩn. Do đó, để điều trị hội chứng ruột kích thích, ngoài việc xử lý triệu chứng tại chỗ, cách tiếp cận toàn diện nhằm khôi phục lại sự cân bằng tổng thể của cả thể chất lẫn tinh thần như kiểm soát căng thẳng, chánh niệm và xây dựng môi trường vi sinh vật đường ruột khỏe mạnh là điều tối quan trọng.