Nếu Đông y bảo giám nhấn mạnh sự cân bằng và khí lực của cơ thể, thì y học hiện đại giải thích chức năng của cơ thắt hậu môn rất tinh vi dưới góc nhìn thần kinh học và giải phẫu học. Hậu môn cơ thể chúng ta có hai nhóm cơ quan trọng: cơ thắt hậu môn trong được điều hòa vô thức và cơ thắt hậu môn ngoài được điều hòa theo ý muốn. Hai cơ thắt này phối hợp chặt chẽ như một đội để kiểm soát phân. 🤝
Cơ thắt hậu môn trong duy trì khoảng 70 đến 85% sức co bóp ngay cả khi ở trạng thái bình thường, đóng vai trò ngăn phân rò rỉ ra ngoài. Nhóm cơ này chịu sự chi phối của hệ thần kinh tự chủ nên hoạt động tự động mà chúng ta không cần ý thức. Ngược lại, cơ thắt hậu môn ngoài là cơ chúng ta chủ động co lại khi muốn nín nhịn phân, chịu sự chi phối của hệ thần kinh soma. Hai cơ thắt này cùng với cơ sàn chậu vận động dưới sự chỉ huy của mạng thần kinh tinh tế, trong đó thần kinh thẹn và đám rối thần kinh cùng đóng vai trò đặc biệt quan trọng.
Nguyên nhân gây tiêu không tự chủ rất đa dạng. Thứ nhất là tổn thương thần kinh. Đặc biệt trong quá trình sinh nở, thần kinh thẹn hoặc các dây thần kinh quanh cơ thắt hậu môn thường dễ bị tổn thương. Các bệnh hệ thần kinh như bệnh đái tháo đường, tổn thương tủy sống, đột quỵ cũng gây tổn thương thần kinh làm suy giảm chức năng cơ vòng. Giống như dây điện đứt thì bóng đèn không sáng, khi dây thần kinh tổn thương, mệnh lệnh từ não không thể truyền tải trọn vẹn đến cơ thắt.
Thứ hai là tổn thương chính cơ thắt. Cơ thắt có thể trực tiếp bị tổn thương hoặc suy yếu do rạch hoặc vết rách da vùng đáy chậu khi sinh nở, di chứng phẫu thuật trĩ, chấn thương hậu môn. Lão hóa cũng là một nguyên nhân quan trọng; khi tuổi tác tăng, khối lượng cơ và sức cơ tự nhiên giảm sút, đồng thời độ đàn hồi của các sợi collagen nâng đỡ cơ thắt cũng giảm khiến khả năng kiểm soát suy yếu. Điều này hoàn toàn tương đồng với quan điểm gắn liền thận khí suy yếu với lão hóa trong Đông y bảo giám.
Thứ ba, tiêu chảy mạn tính hoặc táo bón cũng có thể khởi phát hoặc làm trầm trọng thêm chứng tiêu không tự chủ. Tiêu chảy mạn tính tạo gánh nặng liên tục khiến cơ thắt mỏi mệt, còn việc rặn quá mức do táo bón có thể gây tổn thương cơ thắt và các dây thần kinh xung quanh. Trường hợp chức năng đường ruột bất ổn như hội chứng ruột kích thích, độ nhớt của phân và tốc độ đại tiện bất thường cũng khiến cơ thắt khó làm tròn vai trò của mình.
Y học hiện đại xác định những nguyên nhân này thông qua đo áp lực hậu môn trực tràng, siêu âm nội soi hậu môn, đo dẫn truyền thần kinh để chẩn đoán chính xác chức năng, cấu trúc cơ thắt và tình trạng tổn thương thần kinh. Dựa trên kết quả đó, nhiều phương pháp như bài tập cơ sàn chậu, liệu pháp phản hồi sinh học, điều trị nội khoa, và cả can thiệp phẫu thuật như tạo hình cơ thắt, đặt cơ thắt nhân tạo được áp dụng để xoa dịu nỗi đau cho người bệnh. Suy cho cùng, ‘cân bằng bên trong’ của y học truyền thống và ‘chẩn đoán, điều trị chính xác’ của y học hiện đại tuy là hai hướng tiếp cận khác nhau nhưng đều chung mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Hãy cùng tôi lấy lại sức khỏe hậu môn vững vàng.
