Mùa hè là mùa hoạt động nhiều và tiếp xúc với ánh nắng gia tăng, nhưng đáng ngạc nhiên là có rất nhiều người lại than phiền về cảm giác trầm cảm và lo âu. Y học hiện đại coi đây là thể mùa hè của “rối loạn cảm xúc theo mùa (SAD)”, xuất hiện với cơ chế trái ngược với chứng trầm cảm do thiếu ánh nắng vào mùa đông. Nguyên nhân là do ánh nắng chói chang kéo dài cùng nhiệt độ cao làm phá vỡ sự cân bằng tinh tế của não bộ.
Bộ phận bị ảnh hưởng đầu tiên chính là quá trình tiết melatonin điều hòa “đồng hồ sinh học” của cơ thể. Khi ngày dài và đêm sáng duy trì liên tục, nhịp điệu tiết melatonin – hormone kích thích giấc ngủ do não tiết ra – có thể bị xáo trộn. Melatonin không chỉ đơn thuần gây buồn ngủ, mà còn can thiệp sâu sắc vào tâm trạng và khả năng miễn dịch. Việc tiết melatonin bất thường làm giảm chất lượng giấc ngủ, từ đó có thể dẫn đến sự mất cân bằng của serotonin và dopamine, hai chất dẫn truyền thần kinh quan trọng trong việc điều hòa tâm trạng. Serotonin chịu trách nhiệm về cảm giác hạnh phúc và bình yên, còn dopamine liên quan đến sự tưởng thưởng và tạo động lực; sự thiếu hụt hoặc mất cân bằng của chúng có thể gây trầm cảm, uể oải, giảm tập trung và chán ăn.
Bên cạnh đó, nhiệt độ cao trong mùa hè kích hoạt phản ứng căng thẳng của cơ thể. Tiếp xúc liên tục với nắng nóng làm cho hệ thần kinh giao cảm thuộc hệ thần kinh tự chủ hoạt động quá mức, khiến tim đập nhanh, lo âu, bồn chồn và mất ngủ thêm trầm trọng. Cơ thể phải tiêu hao năng lượng liên tục để điều hòa thân nhiệt, trong quá trình này mức tiêu thụ năng lượng của não cũng gia tăng, gây suy giảm chức năng não và cảm giác mệt mỏi. Đặc biệt, vùng dưới đồi vừa điều hòa thân nhiệt vừa chỉ huy nhiều chức năng sinh học như cảm xúc, cảm giác thèm ăn, giấc ngủ; áp lực nhiệt quá mức sẽ tạo gánh nặng cho chức năng vùng dưới đồi, làm tổn hại đến sự ổn định thể chất và tinh thần nói chung.
Hiện tượng mất nước cũng là một trong những nguyên nhân quan trọng. Đổ nhiều mồ hôi làm thiếu hụt nước và chất điện giải có thể tác động trực tiếp lên chức năng não, gây thay đổi tâm trạng, giảm tập trung và mệt mỏi. Thậm chí sức khỏe đường ruột cũng liên quan mật thiết. Hệ vi sinh vật đường ruột được biết là giữ vai trò quan trọng trong chức năng não và điều hòa cảm xúc; thói quen ăn uống thay đổi hay mất nước vào mùa hè có thể ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường vi sinh vật đường ruột, làm tâm trạng trầm cảm thêm sâu sắc. Như vậy, trầm cảm mùa hè không đơn thuần là vấn đề tâm lý, mà có thể hiểu là phản ứng của cơ thể xuất hiện do các yếu tố môi trường tác động phức hợp lên chất dẫn truyền thần kinh, hormone và đồng hồ sinh học của não bộ.
