Vậy y học hiện đại giải thích cảm giác lo âu hay tình trạng quá mẫn thần kinh theo mùa này như thế nào? Đáng ngạc nhiên là có rất nhiều điểm tương đồng với khái niệm vận khí trời đất trong Đông y bảo giám. Những triệu chứng mà các bạn thường gọi là “nhạy cảm mùa thu” có thể được y học hiện đại xem là một dạng của rối loạn cảm xúc theo mùa (Seasonal Affective Disorder, SAD) hoặc một hình thức của rối loạn thích ứng. Chúng thường trở nên trầm trọng hơn vào giai đoạn chuyển mùa từ thu sang đông.
Một trong những nguyên nhân lớn nhất chính là thiếu ánh nắng. Khi mùa thu đến, lượng ánh nắng giảm đi và ban ngày ngắn lại, khiến não bộ của chúng ta trải qua nhiều thay đổi. Thứ nhất, việc tiết serotonin, chất dẫn truyền thần kinh then chốt điều hòa tâm trạng, bị suy giảm. Serotonin là hormone mang lại cảm giác hạnh phúc và thỏa mãn; khi thiếu ánh nắng, quá trình sản sinh chất này giảm xuống khiến tâm trạng chùng xuống, cảm giác lo âu hoặc trầm uất có thể tăng lên. Điều này tương tự như chiếc công tắc hạnh phúc trong cơ thể bị tắt đi.
Thứ hai, dẫn đến sự mất cân bằng của melatonin, hormone giấc ngủ. Khi trời tối, lượng melatonin tiết ra tăng lên giúp chúng ta buồn ngủ, nhưng vào mùa thu, trời tối sớm hơn khiến melatonin có thể bị tiết ra quá mức hoặc làm rối loạn nhịp sinh học, khiến chu kỳ tiết melatonin bị lệch. Điều này làm suy giảm chất lượng giấc ngủ, dẫn đến mất ngủ hoặc buồn ngủ quá mức, làm gia tăng sự mệt mỏi và khiến tâm trạng tổng thể trở nên bất ổn. Khi bạn có cảm giác “ngủ mà như chưa ngủ” hay “liên tục mệt mỏi”, thần kinh rất dễ trở nên nhạy cảm hơn.
Thứ ba, không thể bỏ qua tình trạng thiếu hụt vitamin D. Vitamin D được tổng hợp qua da nhờ ánh nắng mặt trời, giữ vai trò quan trọng đối với miễn dịch cũng như chức năng não bộ và sức khỏe của hệ thần kinh. Rất nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng thiếu vitamin D sẽ ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp serotonin trong não, và cuối cùng có thể liên quan trực tiếp đến các triệu chứng lo âu hay trầm cảm.
Ngoài ra, việc nhịp sinh học ngày đêm (Circadian Rhythm) của cơ thể bị xáo trộn cũng gây ảnh hưởng lớn. Khi môi trường bên ngoài thay đổi theo mùa, chiếc đồng hồ bên trong cơ thể cũng phải tự điều chỉnh lại, và trong quá trình này, bạn có thể gặp phải căng thẳng hoặc bối rối. Do đó, việc tiết hormone căng thẳng cortisol trở nên bất thường, sự cân bằng của hệ thần kinh tự chủ bị phá vỡ, kéo theo các triệu chứng lo âu về thể chất như tim đập nhanh hay khó tiêu. Tình trạng này giống như hệ điều hành của cơ thể đang tạm thời gián đoạn trong lúc nhận bản cập nhật theo mùa.
Như vậy, nỗi lo âu lúc giao mùa không đơn thuần là vấn đề cảm xúc như việc nhạy cảm mùa thu, mà là một hiện tượng hết sức tự nhiên xuất hiện do sự tác động phức tạp của các chất dẫn truyền thần kinh, hormone và cả nhịp sinh học trong não bộ. Vì vậy, thay vì tự trách bản thân “sao chỉ mỗi mình bị thế này?”, điều quan trọng là bạn cần lắng nghe những tín hiệu mà cơ thể gửi gắm và chủ động đối phó.
