Sự biến đổi âm dương của trời đất và hài hòa âm dương trong cơ thể mà Đông y bảo giám đề cập có thể được giải thích rõ ràng qua y học hiện đại thông qua vai trò của nhịp sinh học và hormone mang tên melatonin.
Bên trong não bộ của chúng ta có một vùng nhỏ gọi là nhân trên chéo thị. Nhân trên chéo thị này đóng vai trò như chiếc đồng hồ chủ điều hòa mọi nhịp sinh học của cơ thể. Chiếc đồng hồ này nhận biết thời gian chủ yếu thông qua ánh sáng, đặc biệt là ánh nắng mặt trời. Khi ta mở mắt vào buổi sáng, ánh sáng đi qua mắt sẽ báo cho nhân trên chéo thị biết bây giờ là ban ngày, từ đó kích thích tiết ra các hormone phục vụ cho hoạt động ban ngày. Và khi mặt trời lặn, trời tối dần, tín hiệu bây giờ là ban đêm rồi, hãy chuẩn bị ngủ thôi sẽ được gửi đi, khiến một nơi gọi là tuyến tùng tiết ra hormone gây ngủ melatonin.
Vấn đề phát sinh vào những mùa lượng ánh nắng giảm đột ngột như mùa thu hay mùa đông. Khi thời gian ban ngày ngắn lại và không được phơi nắng đầy đủ, não bộ sẽ gặp khó khăn trong việc phân biệt rõ ràng giữa ngày và đêm. Do không nhận đủ ánh sáng khiến tín hiệu từ nhân trên chéo thị bị suy yếu, công tắc bật tắt tiết melatonin sẽ không hoạt động bình thường. Ban ngày, sự tiết ra của các chất dẫn truyền thần kinh giúp duy trì sự tỉnh táo như serotonin hay dopamine bị giảm sút, khiến cơ thể uể oải, buồn ngủ hoặc tâm trạng chùng xuống; còn ban đêm, melatonin lại không được tiết ra đúng lúc hoặc nhịp điệu tiết hormone này bị phá vỡ, khiến ta không thể ngủ sâu giấc. 😥
Khi hiện tượng này trở nên nghiêm trọng, nó có thể được chẩn đoán là rối loạn cảm xúc theo mùa, thường xuất hiện chủ yếu vào mùa thu và mùa đông nên còn được gọi là trầm cảm mùa đông. Rối loạn cảm xúc theo mùa không chỉ đơn thuần làm tâm trạng ủ rũ, mà còn kèm theo sự thay đổi mô hình giấc ngủ, tăng cảm giác thèm ăn, tăng cân, mệt mỏi và có thể dẫn đến mất ngủ. Việc cơ thể không tiếp xúc với ánh nắng cũng làm giảm sản sinh vitamin D, điều này lại tiếp tục ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp serotonin, gây tác động tiêu cực đến tâm trạng và giấc ngủ.
Sau cùng, mất ngủ theo mùa không chỉ đơn thuần là hiện tượng không ngủ được, mà có thể hiểu là tín hiệu phức hợp do các hormone tinh tế và hệ thần kinh của cơ thể chưa kịp điều chỉnh theo sự biến chuyển to lớn của tự nhiên. Vì vậy, vào những đêm mất ngủ, thay vì tự trách cơ thể, việc dành sự quan tâm ấm áp để cơ thể thích nghi tốt hơn với tự nhiên là điều vô cùng quan trọng. ✨
