Thời kỳ bế tàng mà Đông y bảo giám nhắc đến có mối liên hệ rất chặt chẽ với rối loạn cảm xúc theo mùa hoặc chứng mệt mỏi vô lực mùa đông trong y học hiện đại. Một trong những thủ phạm chính gây ra cảm giác mệt mỏi vào mùa đông chính là thiếu ánh nắng. Khi ánh nắng giảm đi, chức năng của vùng dưới đồi trong não bộ sẽ xảy ra biến đổi, đặc biệt là sự mất cân bằng giữa melatonin và serotonin, hai hormone giữ vai trò quan trọng trong việc điều hòa giấc ngủ và tâm trạng.
Ánh nắng có vai trò ức chế tiết melatonin và thúc đẩy tiết serotonin. Tuy nhiên, khi mùa đông đến và thời gian tiếp xúc với ánh nắng giảm sút, lượng melatonin tiết ra ngay cả vào ban ngày cũng tăng lên quá mức, khiến chúng ta dễ buồn ngủ và rơi vào chứng mệt mỏi vô lực. Ngược lại, serotonin, vốn được mệnh danh là hormone hạnh phúc, lại bị giảm sản sinh do thiếu ánh nắng, có thể dẫn đến tâm trạng chán nản, u uất, giảm tập trung và gia tăng cảm giác thèm ăn. Đặc biệt, nhiều trường hợp xuất hiện cảm giác thèm carbohydrate mãnh liệt. Đây là phản ứng bản năng nhằm bù đắp năng lượng cho cơ thể, nhưng hệ quả là rất dễ dẫn đến thói quen ăn uống kém lành mạnh.
Ngoài ra, ánh nắng là yếu tố thiết yếu để tổng hợp vitamin D, và vào mùa đông, tình trạng thiếu hụt vitamin D diễn ra rất phổ biến. Vitamin D không chỉ đơn thuần ảnh hưởng đến sức khỏe của xương mà còn tác động sâu rộng đến toàn bộ sức khỏe cơ thể như chức năng miễn dịch, điều hòa hormone và sản sinh chất dẫn truyền thần kinh. Thiếu hụt vitamin D có thể gây ra mệt mỏi mạn tính, đau cơ, suy giảm miễn dịch, thậm chí cả cảm giác u uất. Trí tuệ của tiền nhân khi khuyên đợi ánh nắng vào mùa đông nay đã được khoa học hiện đại chứng minh rõ ràng.
Thói quen sinh hoạt thất thường của người hiện đại cũng là một vấn đề. Thói quen nhìn vào màn hình điện thoại thông minh hay máy tính đến đêm muộn cản trở quá trình tiết melatonin, làm giảm chất lượng giấc ngủ, từ đó tạo ra vòng luẩn quẩn dẫn đến mệt mỏi mạn tính và chứng mệt mỏi vô lực. Cơ thể chúng ta có một chiếc đồng hồ sinh học chu kỳ khoảng 24 giờ gọi là nhịp sinh học ngày đêm, nếu nhịp này bị phá vỡ, mọi chức năng cơ thể như tiêu hóa, miễn dịch và cân bằng hormone đều có thể bị rối loạn. Vào mùa đông, việc duy trì nhịp điệu này lại càng quan trọng hơn.
Suy cho cùng, mệt mỏi mạn tính vào mùa đông không đơn thuần là sự lười biếng, mà là phản ứng tự nhiên và tín hiệu cảnh báo của cơ thể xuất hiện do sự kết hợp của mất cân bằng chất dẫn truyền thần kinh vì thiếu ánh nắng, thiếu hụt vitamin D và nhịp sinh học bị phá vỡ. Chúng ta không nên phớt lờ những tín hiệu nhỏ mà cơ thể gửi gắm, mà hãy bao bọc lấy bản thân bằng sự quan tâm ấm áp.
