Khái niệm "khí phát trần mùa xuân" trong Đông y bảo giám, dưới góc nhìn y học hiện đại, có thể được giải thích thông qua "nhịp sinh học" và "thay đổi hormone" của cơ thể. Thời gian ban ngày ngắn ngủi của mùa đông dần dài ra khiến thời gian tiếp xúc với ánh nắng tăng lên, đây trở thành tín hiệu quan trọng để tái thiết lập "nhân trên chéo thị giác" nằm ở vùng dưới đồi. Trong quá trình này, não bộ trải qua sự xáo trộn và cơ thể phải trải qua một "giai đoạn thích nghi".
Biến đổi lớn nhất chính là mô hình tiết hormone "melatonin" điều hòa chu kỳ thức-ngủ và hormone "cortisol" tham gia vào phản ứng căng thẳng. Khi ánh sáng giảm vào ban đêm, melatonin tiết ra nhiều hơn gây buồn ngủ, nhưng khi xuân sang đêm ngắn lại, lượng melatonin tiết ra giảm tương đối khiến bạn dễ trằn trọc khó ngủ vào ban đêm. Ngược lại, cơ thể cần nhiều năng lượng hơn vào ban ngày để thích nghi với mức độ hoạt động tăng lên và môi trường biến đổi; nếu năng lượng này không được cung cấp đủ hoặc chất lượng giấc ngủ giảm sút, vòng luẩn quẩn buồn ngủ rũ rượi vào ban ngày sẽ xuất hiện. Cơ thể sẽ cảm thấy mệt mỏi tương tự như khi chưa thích nghi được với lệch múi giờ. Ngoài ra, lượng ánh nắng tăng thúc đẩy tiết "serotonin" - hormone hạnh phúc, nhưng quá trình này có thể tạm thời làm mất cân bằng chất dẫn truyền thần kinh trong não, dẫn đến thay đổi tâm trạng, giảm tập trung và mệt mỏi vô lực.
Thêm vào đó, thiếu "vitamin D" cũng có thể góp phần gây ra tình trạng này. Bước vào mùa xuân với mức vitamin D thấp do không tiếp xúc đủ ánh nắng trong mùa đông có thể làm suy giảm miễn dịch, gia tăng mệt mỏi và cảm giác trầm uất. Vitamin D không chỉ giúp hấp thu canxi mà còn đóng vai trò quan trọng trong điều hòa miễn dịch và điều hòa tâm trạng.
Các nghiên cứu gần đây cũng chú ý đến mối liên hệ với "sức khỏe đường ruột". Vô số vi sinh vật cư trú trong ruột chúng ta tạo nên "trục ruột-não" giao tiếp chặt chẽ với não bộ. Nếu sự mất cân bằng vi sinh vật đường ruột đã diễn ra trong mùa đông do vận động tương đối ít và thói quen ăn uống thất thường, thì gánh nặng lên ruột sẽ tăng thêm khi hoạt động thể chất gia tăng vào mùa xuân, khiến tình trạng mệt mỏi và chứng mệt mỏi vô lực thêm trầm trọng. Sức khỏe đường ruột kém có thể cản trở hấp thu chất dinh dưỡng và gia tăng phản ứng viêm, liên quan trực tiếp đến sự cạn kiệt năng lượng. Hơn nữa, phản ứng dị ứng hoặc phản ứng viêm nhẹ do biến đổi môi trường như bụi mịn hay phấn hoa vào mùa xuân cũng tiêu hao năng lượng của cơ thể, trở thành nguyên nhân làm tăng cảm giác mệt mỏi.
Nhìn chung, mệt mỏi mùa xuân không chỉ là hiện tượng uể oải buồn ngủ đơn thuần, mà là sự biểu hiện tổng hợp của nhiều tín hiệu xuất hiện trong quá trình hệ thống sinh học phức tạp của cơ thể nỗ lực thích nghi với mùa mới. Chỉ khi thấu hiểu đúng đắn và lắng nghe nhu cầu của cơ thể, chúng ta mới có thể tìm lại sức sống thực sự.
Từ khóa bệnh liên quan
