Thưa quý bệnh nhân thân mến, bạn có biết rằng tâm trạng ủ rũ khi vào thu mà Đông y bảo giám đã đề cập từ hàng nghìn năm trước thực chất cũng được y học hiện đại xem là một bệnh lý rất quan trọng không? Tình trạng này được gọi là 'rối loạn cảm xúc theo mùa (Seasonal Affective Disorder, SAD)', đặc biệt có xu hướng nặng hơn vào mùa thu và mùa đông. Vấn đề này vượt ra ngoài phạm vi cảm xúc thông thường và liên quan mật thiết đến các chất dẫn truyền thần kinh trong não bộ của chúng ta.
Khi mùa thu đến, lượng ánh sáng mặt trời giảm mạnh khiến não bộ trải qua một số biến đổi quan trọng. Thứ nhất, lượng tiết 'serotonin', vốn được gọi là hormone hạnh phúc, bị giảm sút. Ánh nắng là yếu tố thiết yếu để tổng hợp serotonin, nên khi ngày ngắn lại, nồng độ serotonin tự nhiên cũng hạ thấp, dẫn đến tâm trạng sa sút và cảm giác uể oải. Thứ hai, nhịp tiết 'melatonin', hormone điều hòa giấc ngủ, bị rối loạn. Melatonin được tiết ra khi trời tối, nhưng khi lượng ánh sáng giảm, thời điểm bắt đầu tiết melatonin có thể sớm hơn hoặc lượng tiết ra quá mức khiến bạn buồn ngủ và mệt mỏi ngay cả ban ngày. Điều này làm xáo trộn nhịp sinh học, tức 'nhịp sinh học ngày đêm (Circadian Rhythm)', làm giảm chất lượng giấc ngủ và suy giảm thể trạng tổng thể.
Ngoài ra, thiếu ánh nắng rất dễ dẫn đến thiếu hụt vitamin D, trong khi vitamin D không chỉ quan trọng cho xương mà còn giữ vai trò thiết yếu đối với chức năng não bộ và miễn dịch. Các nghiên cứu liên tục chỉ ra rằng nồng độ vitamin D thấp có thể làm gia tăng cảm giác trầm cảm và mức độ mệt mỏi. Cuối cùng, không thể bỏ qua mối liên hệ với 'cortisol', hormone căng thẳng. Sự thay đổi thời gian chiếu sáng và sự xáo trộn nhịp sinh học tương ứng sẽ trở thành yếu tố gây căng thẳng cho cơ thể, kích thích trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận (HPA axis) và có thể làm tăng tiết cortisol. Sự gia tăng cortisol mạn tính tác động tiêu cực đến việc điều hòa cảm xúc, có thể trở thành yếu tố làm tăng thêm cảm giác lo âu hoặc trầm cảm.
Như vậy, 'vận khí trời đất' và 'bi của phế' trong Đông y bảo giám dưới góc nhìn y học hiện đại chính là hiện tượng tự nhiên xuất hiện từ sự tác động phức tạp của việc suy giảm ánh sáng, mất cân bằng chất dẫn truyền thần kinh, rối loạn nhịp sinh học và biến đổi hormone do giao mùa mang lại. Tín hiệu cơ thể gửi gắm quá rõ ràng để chúng ta chỉ xem nhẹ là chuyện tâm trạng nhất thời. Đây là thời điểm bạn cần chăm sóc trạng thái cảm xúc của mình một cách chu đáo và can đảm tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.
