Khái niệm vận khí trời đất trong y học cổ truyền Hàn Quốc có nhiều điểm tương đồng với nhịp sinh học trong y học hiện đại. Nhân trên chéo thị nằm ở vùng dưới đồi, đóng vai trò như đồng hồ sinh học chủ đạo của cơ thể, rất nhạy cảm với chu kỳ sáng tối và thời lượng ánh nắng. Bộ phận này điều hòa giấc ngủ, hoạt động tiết hormone, thân nhiệt và cả cảm giác thèm ăn.
Vào mùa đông, ngày ngắn đêm dài khiến lượng melatonin tăng lên trong khi quá trình tổng hợp serotonin có xu hướng giảm sút. Melatonin kích thích giấc ngủ, nhưng nếu tiết ra quá nhiều hoặc lệch nhịp sẽ gây buồn ngủ và uể oải vào ban ngày. Khi serotonin, chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác vui vẻ, sụt giảm, tâm trạng dễ chùng xuống. Não bộ sẽ phản ứng bằng cách thôi thúc cơ thể nạp tinh bột hoặc đồ ngọt để bù đắp, do tinh bột hỗ trợ hấp thu tryptophan, nguyên liệu tổng hợp serotonin. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng ăn nhiều vào mùa đông, liên quan đến chứng rối loạn cảm xúc theo mùa.
Hai hormone điều hòa sự thèm ăn gồm leptin và ghrelin cũng chịu tác động từ thời tiết. Leptin do mô mỡ tiết ra giúp báo hiệu cảm giác no, còn ghrelin do dạ dày tiết ra để kích thích cơn thèm ăn. Sự thay đổi thời lượng ánh sáng cùng việc ít vận động dễ làm xáo trộn thế cân bằng này. Vào mùa đông, vận động ít và thiếu nắng có thể dẫn đến hiện tượng kháng leptin, khiến não bộ không nhận được tín hiệu đã no, hoặc làm tăng tiết ghrelin. Bên cạnh đó, nhằm giữ ấm, tốc độ chuyển hóa có thể tăng lên và mô mỡ nâu được kích hoạt, đòi hỏi thêm calo và khiến cảm giác đói rõ rệt hơn.
Sang mùa hè, diễn biến lại trái ngược. Ngày dài hơn kìm hãm melatonin và thúc đẩy hoạt động thể chất. Để chống nóng, cơ thể chủ động giảm nạp năng lượng và điều hòa thân nhiệt. Nhiệt độ cao khiến máu dồn nhiều hơn về phía da để thoát nhiệt, làm lưu lượng máu đến cơ quan tiêu hóa giảm tương đối, dẫn tới suy giảm sức tiêu hóa và gây cảm giác chán ăn. Ngoài ra, việc đổ mồ hôi nhiều kích thích nhu cầu bổ sung nước và chất điện giải, khiến ta muốn ăn rau củ quả mọng nước. Cơ thể luôn tự thích nghi linh hoạt trước sự thay đổi của tự nhiên. Hiểu rõ cơ chế này sẽ giúp bạn lắng nghe cơ thể một cách khoa học thay vì chỉ tự trách mình.
