Khi nhìn nhận khái niệm nhiệt và thiếu tân dịch ở thiếu dương nhân trong Đông y bảo giám dưới lăng kính y học hiện đại, chúng ta nhận thấy mối liên hệ rõ rệt giữa căng thẳng, phản ứng viêm và tình trạng mất cân bằng vi sinh đường ruột.
Thứ nhất, nhiệt có mối liên hệ mật thiết với phản ứng căng thẳng. Người thuộc thể thiếu dương nhân thường có cảm xúc dao động lớn và dễ nhạy cảm với căng thẳng. Khi bị căng thẳng, não bộ sẽ tiết quá mức các hormone như cortisol. Những hormone này tác động trực tiếp đến đường ruột thông qua trục ruột-não. Chúng kích thích thần kinh giao cảm làm nhu động ruột trở nên thất thường, đồng thời làm giảm lưu lượng máu khiến chức năng của niêm mạc ruột suy giảm. Điều này tương ứng với khái niệm nhiệt bốc lên trên làm khô ruột trong Đông y bảo giám.
Thứ hai, thiếu tân dịch có thể giải thích qua vấn đề cân bằng nước và bài tiết chất nhầy ở ruột. Căng thẳng và viêm nhiễm cản trở chức năng hấp thu cũng như bài tiết nước của tế bào niêm mạc ruột, đồng thời làm mỏng lớp chất nhầy bảo vệ ruột. Đường ruột khỏe mạnh cần đủ nước và chất nhầy để làm mềm phân, nhưng khi thiếu tân dịch, phân trở nên khô cứng và khó bài tiết. Hiện tượng này ngoài do mất nước mạn tính hay việc dùng thuốc, còn có thể bắt nguồn từ phản ứng viêm làm suy giảm chức năng niêm mạc ruột.
Thứ ba, loạn khuẩn đường ruột cũng là một nguyên nhân quan trọng gây táo bón ở thiếu dương nhân. Căng thẳng hoặc chế độ ăn không phù hợp làm giảm lợi khuẩn đường ruột và tăng sinh vi khuẩn có hại. Vi khuẩn có hại gây viêm niêm mạc ruột và cản trở việc tạo ra axit béo chuỗi ngắn, thành phần cần thiết để điều hòa thể tích cùng lượng nước trong phân. Nếu người thiếu dương nhân duy trì thói quen chuộng đồ ăn cay nóng và nhiều kích thích, môi trường vi sinh vật đường ruột sẽ càng xấu đi, khiến tình trạng táo bón thêm trầm trọng.
Như vậy, táo bón ở thiếu dương nhân không chỉ là sự đình trệ vận động của ruột, mà là hệ quả từ sự liên kết phức tạp giữa tín hiệu trục ruột-não, hệ vi sinh vật đường ruột, phản ứng viêm và cân bằng nước. Do đó, tương tự như triết lý trong Đông y bảo giám, chúng ta cần một giải pháp toàn diện: vừa tiết chế nhiệt của cơ thể, vừa bồi hoàn tân dịch và kiểm soát tốt căng thẳng.
