Để coi các triệu chứng khó thở và mạch đập nhanh chỉ đơn thuần là 'do mệt mỏi', thì thực tế cơ thể chúng ta sở hữu một hệ thống cảnh báo phức tạp và tinh vi hơn thế rất nhiều. Đặc biệt, 'thiếu máu' mà chúng ta chú ý hôm nay không chỉ là trạng thái thiếu máu thông thường, mà còn là một vấn đề y khoa quan trọng gây gánh nặng trực tiếp lên hệ thống tim mạch và dẫn đến nhiều triệu chứng lâm sàng khác nhau.
Trong y học hiện đại, thiếu máu là tình trạng số lượng hồng cầu hoặc nồng độ hemoglobin trong máu giảm xuống dưới mức tiêu chuẩn bình thường. Hemoglobin là protein cốt lõi vận chuyển oxy trong hồng cầu, và khi thiếu hemoglobin này, việc cung cấp oxy đến tất cả các mô và cơ quan trong cơ thể sẽ không còn thông suốt. Giống như một động cơ bị thiếu nguồn cung cấp không khí, các tế bào trong cơ thể chúng ta sẽ khó phát huy hết chức năng vốn có.
Đặc biệt, tim là cơ quan rất nhạy cảm với việc cung cấp oxy. Khi khả năng vận chuyển oxy của máu giảm do thiếu máu, tim sẽ bắt đầu đập nhanh hơn và nỗ lực hơn bình thường rất nhiều nhằm cố gắng chuyển lượng oxy thiếu hụt đó đến khắp cơ thể. Nhịp tim tăng lên (nhịp tim nhanh) chính là một trong những cơ chế bù trừ cơ bản nhất để cơ thể đối phó với tình huống khủng hoảng do thiếu oxy. Tuy nhiên, nhịp tim đập quá mức như vậy sẽ tạo gánh nặng liên tục cho tim, và về lâu dài có thể làm tăng nguy cơ phì đại cơ tim (cơ tim to ra) hoặc suy tim (tình trạng tim không thể bơm máu hiệu quả).
Chóng mặt và xanh xao cũng là những triệu chứng điển hình của thiếu máu. Não là một trong những cơ quan tiêu thụ nhiều oxy nhất trong cơ thể, nên khi lượng oxy lên não bị thiếu hụt do thiếu máu, chức năng não sẽ suy giảm, dẫn đến chóng mặt, hoa mắt, giảm tập trung, thậm chí nặng hơn có thể bị ngất. Đặc biệt, triệu chứng hạ huyết áp tư thế với tình trạng chóng mặt nặng hơn khi thay đổi tư thế đột ngột cũng liên quan đến việc giảm thể tích máu hoặc phản ứng mạch máu bất thường, thường xuất hiện ở bệnh nhân thiếu máu. Da và niêm mạc trở nên nhợt nhạt là do thiếu sắc tố đỏ của hemoglobin trong máu. Đặc biệt, khi quan sát môi, nướu răng, dưới móng tay và niêm mạc bên trong mí mắt, chúng ta có thể phần nào phỏng đoán được tình trạng thiếu máu.
Nguyên nhân gây thiếu máu rất đa dạng, nhưng phổ biến nhất là thiếu máu thiếu sắt. Sắt là nguyên tố vi lượng thiết yếu để tạo hemoglobin, và các nguyên nhân chính có thể kể đến như chế độ ăn mất cân bằng, xuất huyết quá mức (đặc biệt là cường kinh ở phụ nữ), hoặc kém hấp thu do bệnh lý cơ quan tiêu hóa. Ngoài ra, còn có thể do nhiều nguyên nhân khác như thiếu vitamin B12 hoặc thiếu axit folic, các bệnh mạn tính như bệnh thận hay ung thư, hoặc yếu tố di truyền; do đó, để được chẩn đoán và điều trị chính xác, việc đến cơ sở y tế chuyên khoa để làm xét nghiệm máu là vô cùng quan trọng.
Nhiều người có xu hướng coi thiếu máu chỉ là cảm giác mệt mỏi đơn thuần rồi bỏ mặc, nhưng xin đừng quên rằng đây là tín hiệu cảnh báo quan trọng có thể dẫn đến các biến chứng mạch máu nghiêm trọng. Trái tim của chúng ta là cơ quan quý giá đập suốt đời không một lần nghỉ ngơi. Để tim không bị vắt kiệt sức quá mức do thiếu máu, việc lắng nghe cả những tín hiệu nhỏ mà cơ thể gửi gắm thường ngày và nhận sự trợ giúp y tế thích hợp khi cần thiết sẽ là một thái độ sáng suốt. Bởi vì một dòng máu khỏe mạnh chính là điều kiện tất yếu cho một trái tim khỏe mạnh và một cuộc sống tràn đầy sức sống.
