Dạo gần đây có rất nhiều người chia sẻ về tình trạng ngực khó chịu và đánh trống ngực. Đứng trước nhịp sống bận rộn và tương lai khó đoán định, cơ thể chúng ta đang bộc lộ nỗi bất an theo những cách khác biệt so với thời Đông y bảo giám. Tương tự như cách Đông y bảo giám cảm nhận sự kinh hãi và sợ hãi qua tim và mạch, y học hiện đại giải thích mối tương quan giữa lo âu và mạch một cách khoa học thông qua mối liên kết phức tạp mang tên hệ thần kinh tự chủ và trục não-tim.
Cơ thể chúng ta có một hệ thống tự động điều hòa kỳ diệu, đó chính là hệ thần kinh tự chủ. Hệ thần kinh tự chủ này được chia làm hai nhánh chính: một bên là thần kinh giao cảm ứng phó với tình huống nguy cấp, bên còn lại là thần kinh phó giao cảm đảm nhận vai trò nghỉ ngơi và phục hồi. Chúng hoạt động tựa như chân ga và chân phanh của chiếc ô tô, giữ thế cân bằng để điều hòa các chức năng sinh học của cơ thể.
Khi phải chịu đựng lo âu hay căng thẳng mạn tính, cơ thể sẽ liên tục hiểu lầm rằng mình đang ở trong tình huống nguy cấp. Khi đó, thần kinh giao cảm bị kích hoạt quá mức, rơi vào trạng thái liên tục nhấn chân ga. Khi xuất hiện cường giao cảm, tim sẽ đập nhanh hơn, huyết áp tăng cao, cơ bắp căng cứng, hơi thở trở nên nông và nhanh. Cảm giác đánh trống ngực hay hồi hộp cảm nhận được lúc này chính là tín hiệu mà phản ứng quá mức của thần kinh giao cảm gửi đến tim. Điều này có thể được diễn giải tương đồng với trạng thái kinh hãi khiến mạch lớn và nhanh trong Đông y bảo giám, giống như trái tim đang tiêu tốn quá nhiều năng lượng và phát ra hồi chuông cảnh báo.
Xa hơn nữa, não và tim kết nối chặt chẽ với nhau thông qua trục não-tim. Khi hạch hạnh nhân hoặc vỏ não trước trán, những trung tâm điều hòa cảm xúc của não bộ, phát tín hiệu lo âu, tín hiệu này sẽ truyền qua thân não và tác động trực tiếp đến tim thông qua hệ thần kinh tự chủ. Ngoài ra, các chất thuộc hệ nội tiết như hormone căng thẳng cortisol hay adrenaline cũng tham gia vào nhịp tim và sự co thắt mạch máu, dẫn đến thay đổi mạch. Nếu lo âu kéo dài, các hormone này liên tục được tiết ra gây gánh nặng cho tim, cuối cùng có thể dẫn đến biểu hiện tương tự như mạch sợ hãi đập nhỏ và nhanh. Điều này giống như khi não phát đi thông điệp lo âu, trái tim tiếp nhận thông điệp đó và bắt đầu chao đảo.
Đặc biệt trong thời hiện đại, người ta còn đo lường cân bằng hệ thần kinh tự chủ một cách khách quan thông qua chỉ số mang tên độ biến thiên nhịp tim. Độ biến thiên nhịp tim phản ánh sự thay đổi tinh tế giữa các khoảng thời gian của từng nhịp tim, độ biến thiên này càng thấp thường đồng nghĩa với mức độ căng thẳng hoặc lo âu càng cao. Người có hệ thần kinh tự chủ khỏe mạnh sẽ có khoảng cách giữa các nhịp tim biến đổi linh hoạt, không đều đặn một cách cứng nhắc; ngược lại, người chịu nhiều căng thẳng có xu hướng duy trì khoảng cách này tương đối cố định và đơn điệu. Độ biến thiên nhịp tim thấp có thể là tín hiệu cho thấy cơ thể đang bị căng cứng và không thể thích ứng linh hoạt với các thay đổi.
Suy cho cùng, tình trạng đánh trống ngực hay mạch đập bất an mà tim gửi đến không chỉ đơn thuần là tín hiệu tim bị tổn thương, mà chính là tín hiệu SOS mạnh mẽ từ toàn bộ não bộ, hệ thần kinh tự chủ và hệ thống điều hòa cảm xúc đang cảnh báo rằng cơ thể và tâm trí bạn đang chịu quá nhiều áp lực. Lắng nghe tín hiệu này và có biện pháp ứng phó thích hợp chính là bước đi đầu tiên để tìm lại sự bình yên cho cả cơ thể lẫn tâm trí. Chúng ta không nên bỏ lỡ tín hiệu này mà hãy vỗ về nó một cách ấm áp.
