Hiện nay thị trường thực phẩm chức năng và viên uống bổ sung đang bùng nổ mạnh mẽ. Trong đó, các loại thực phẩm bổ sung thảo dược hay chiết xuất chuyên biệt gắn mác 'tự nhiên' đặc biệt được ưa chuộng. Đáng tiếc là từ 'tự nhiên' không đồng nghĩa với 'an toàn'. Trên thực tế, ngày càng có nhiều báo cáo ghi nhận các thành phần vốn nổi tiếng tốt cho sức khỏe lại có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng.
Một ví dụ điển hình chính là chiết xuất trà xanh. Trà xanh nổi tiếng với tác dụng chống oxy hóa mạnh mẽ và thường xuyên được dùng trong các sản phẩm hỗ trợ giảm cân hay phục hồi mệt mỏi. Tuy nhiên, chiết xuất trà xanh ở nồng độ cao, đặc biệt là thành phần epigallocatechin gallate, có thể gây độc tính đối với gan khi nạp vào quá mức. Trong quá trình chuyển hóa tại gan, epigallocatechin gallate có thể gây quá tải cho một số hệ thống enzym nhất định hoặc làm gia tăng stress oxy hóa, dẫn đến tổn thương tế bào gan. Mức độ tổn thương có thể thay đổi tùy thuộc vào liều dùng, thời gian sử dụng, yếu tố di truyền của từng cá nhân và sự tương tác với các loại thuốc khác.
Một ví dụ khác là thăng ma đen, thành phần thường được dùng để giảm nhẹ các triệu chứng mãn kinh ở phụ nữ. Rất nhiều phụ nữ lựa chọn thảo dược này như một liệu pháp thay thế hormone tự nhiên, song đã có những trường hợp báo cáo về tình trạng tổn thương gan nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến suy gan cần phải ghép gan. Mặc dù cơ chế gây độc tính đối với gan của thăng ma đen vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn, các nhà khoa học suy đoán rằng điều này bắt nguồn từ các phản ứng bất thường trong quá trình chuyển hóa tại gan hoặc phản ứng do thể chất đặc ứng.
Bên cạnh đó, việc dùng quá liều vitamin A, bổ sung niacin (vitamin B3) liều cao hay một số loại thực phẩm bổ sung dành cho tập thể hình cũng có thể gây độc tính đối với gan. Dạng tổn thương gan này thường khởi phát không triệu chứng và tiến triển âm thầm, sau đó mới biểu hiện thành vàng da, mệt mỏi, đau hạ sườn phải. Ở giai đoạn đầu, tổn thương gan biểu hiện qua sự gia tăng chỉ số men gan (alanine aminotransferase, aspartate aminotransferase) trên xét nghiệm máu; trường hợp nặng có thể tiến triển thành viêm gan cấp tính, viêm gan mạn tính và suy gan rất nguy hiểm.
Y học hiện đại đang tích cực nghiên cứu và đưa ra cảnh báo về tình trạng tổn thương gan do thuốc. Khác với tân dược, các sản phẩm thảo dược bổ sung hay thực phẩm chức năng thường không phải trải qua thử nghiệm lâm sàng nghiêm ngặt trước khi ra mắt, đồng thời hàm lượng thành phần đôi khi không rõ ràng, đòi hỏi chúng ta phải hết sức lưu tâm. Việc tùy tiện kết hợp uống nhiều loại mà không tham khảo ý kiến của bác sĩ hay dược sĩ chẳng khác nào đặt gánh nặng quá mức lên lá gan đảm nhận chức năng giải độc. Hơn bao giờ hết, đây là thời điểm chúng ta cần sự thông thái: hiểu rõ cơ thể mình và tìm kiếm lời khuyên từ chuyên gia thay vì mù quáng tin theo những lời khen ngợi.
