Niacin là một dạng của vitamin B3, được biết đến với công dụng cải thiện chỉ số cholesterol, hỗ trợ tích cực cho làn da cùng quá trình chuyển hóa năng lượng, vì vậy nhiều người thường tìm mua và gọi đây là 'vitamin cho da' hay 'vitamin cho mạch máu'. Tuy nhiên, việc niacin nếu dùng quá nhiều có thể biến thành độc chất cũng được y học hiện đại chứng minh rất rõ ràng. Tựa như cách Đông y bảo giám nhấn mạnh 'khí vị' và 'ôn lương' của dược liệu, y học hiện đại cũng làm sáng tỏ tường tận việc một dưỡng chất cụ thể được chuyển hóa qua con đường hóa học nào trong cơ thể và gây tác dụng phụ ở nồng độ ra sao.
Trong quá trình chuyển hóa tại gan, niacin có thể gây ra hiện tượng phổ biến gọi là 'đỏ bừng mặt do niacin'. Đây là tình trạng mặt đỏ ửng và nóng bừng, chỉ mang tính tạm thời và không đáng lo ngại. Vấn đề thực sự nằm ở 'độc tính gan do niacin' xuất hiện khi cơ thể tiếp nhận lượng thuốc vượt ngưỡng cho phép. Gan hoạt động giống như một nhà máy hóa chất khổng lồ vận hành liên tục, do đó khi một chất như niacin đi vào quá nhiều, toàn bộ con đường chuyển hóa sẽ rơi vào trạng thái quá tải. Gan phải huy động nhiều hệ thống enzym để hóa giải niacin, nhưng ở liều cao, các chất chuyển hóa trung gian sẽ tích tụ vượt quá khả năng xử lý của các enzym này. Một số chất chuyển hóa trung gian có thể gây tổn thương trực tiếp lên tế bào gan hoặc sản sinh quá mức các gốc tự do, dẫn đến stress oxy hóa tế bào gan. Tình trạng này chẳng khác nào việc đổ dồn lượng lớn nguyên liệu vào dây chuyền khiến máy móc hỏng hóc và bốc khói.
Niacin còn có thể gây ức chế hoạt động của ti thể, bào quan đảm nhận việc sản sinh năng lượng để tế bào gan duy trì chức năng bình thường. Khi ti thể suy yếu, tế bào gan không thể tạo đủ năng lượng và dần tổn thương rồi hoại tử. Những tế bào gan bị tổn hại này sẽ kích hoạt phản ứng viêm, để rồi phản ứng viêm lại tiếp tục tấn công các tế bào gan lân cận, tạo nên một vòng luẩn quẩn khiến gan tổn thương nặng hơn. Đúng như lời cảnh báo về 'tác hại của thiên thắng' trong Đông y bảo giám, y học hiện đại cũng chỉ rõ niacin có thể phá vỡ thế cân bằng trong các con đường chuyển hóa, gây áp lực nặng nề lên tạng gan và rốt cuộc trở thành độc tính.
Những người vốn có bệnh lý về gan, người thường xuyên uống rượu bia hoặc đang dùng các loại thuốc khác sẽ có nguy cơ gặp độc tính gan do niacin cao hơn, bởi vậy cần hết sức cẩn trọng. Nếu thấy xuất hiện cảm giác mệt mỏi khác thường, buồn nôn, nước tiểu sẫm màu, vàng da, ngứa ngáy dữ dội hay đau hạ sườn phải, bạn nên đến cơ sở y tế thăm khám ngay. Thực phẩm chức năng cũng mang đặc tính như thuốc, chúng ta tuyệt đối không nên tùy tiện lạm dụng.
