Sắt cấu tạo nên hemoglobin để vận chuyển oxy và là thành phần cốt lõi của các enzym cần thiết cho quá trình chuyển hóa năng lượng, đóng vai trò không thể thiếu cho sự sống. Dẫu vậy, khi khoáng chất này tích tụ vượt mức cần thiết, mọi chuyện sẽ đổi khác. Bệnh ứ sắt là tình trạng điển hình sinh ra do sự lắng đọng sắt quá mức, gồm hai nhóm chính: nguyên phát do di truyền và thứ phát do các bệnh lý khác như việc truyền máu lặp lại nhiều lần.
Cơ thể người sở hữu cơ chế điều hòa lượng sắt hấp thu rất tinh vi, nhưng khi hệ thống này trục trặc vì yếu tố di truyền (đặc biệt là đột biến gen HFE), ruột non sẽ hấp thu sắt ồ ạt. Lượng sắt dư thừa theo dòng máu đi khắp cơ thể rồi lắng đọng tại nhiều cơ quan như gan, tụy, tim, khớp và da. Trong đó, gan là nơi lưu trữ sắt chủ yếu nên cũng là bộ phận gánh chịu tổn thương sớm nhất và nặng nề nhất.
Lượng sắt dư thừa kích thích sản sinh các gốc tự do gây ra stress oxy hóa mạnh mẽ. Những gốc tự do này hủy hoại màng lipid, protein và DNA của tế bào gan, dẫn đến chết theo chương trình tế bào gan và gây viêm nhiễm kéo dài. Giai đoạn đầu bệnh rất khó nhận biết do không có dấu hiệu rõ rệt hoặc chỉ là cảm giác mệt mỏi, uể oải mơ hồ. Tuy nhiên, theo thời gian, mô gan sẽ dần xơ hóa, chuyển biến thành xơ gan và nguy hiểm hơn là làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư gan.
Bên cạnh gan, sắt tích tụ còn gây rắc rối cho nhiều cơ quan khác. Lắng đọng ở tụy sẽ cản trở bài tiết insulin dẫn tới bệnh tiểu đường màu đồng; tích lũy ở tim gây loạn nhịp tim hoặc bệnh cơ tim, từ đó dẫn đến suy tim. Sắt ứ đọng ở khớp gây đau khớp và viêm khớp kéo dài; bám vào da làm tăng sắc tố khiến da sạm hoặc chuyển màu đồng. Ngoài ra, tình trạng suy tuyến sinh dục do mất cân bằng nội tiết tố cũng có thể xảy ra, gây giảm ham muốn tình dục và rối loạn cương dương.
Bởi bệnh ứ sắt để lại nhiều biến chứng nặng nề trên toàn cơ thể, việc phát hiện và điều trị từ sớm mang tính chất quyết định. Bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm máu để đo nồng độ ferritin huyết thanh và độ bão hòa transferrin nhằm kiểm tra mức độ ứ đọng sắt, kết hợp xét nghiệm gen nếu cần chẩn đoán xác định. Khi đã xác định dư thừa sắt, chích máu trị liệu theo định kỳ để rút bớt lượng sắt tồn dư là phương pháp chữa trị mang lại hiệu quả tốt nhất. Thay vì vội vã uống thuốc bổ sung sắt mỗi khi thấy cơ thể uể oải, điều quan trọng hơn cả là bạn cần biết chính xác tình trạng lượng sắt bên trong cơ thể mình.
