Hàng trăm năm sau, trí tuệ của Đông y bảo giám lại một lần nữa được y học hiện đại khẳng định. Đặc biệt, chúng ta càng phải thận trọng hơn trước việc các loại thực phẩm bổ sung tràn lan dưới danh nghĩa detox đang ảnh hưởng thế nào đến gan. Gan đảm nhận hơn 70% hoạt động giải độc trong cơ thể, đúng nghĩa là một 'lò rèn'. Từ độc tố hay thuốc từ bên ngoài đưa vào cho đến các chất cặn bã sinh ra trong cơ thể, tất cả đều được gan giải độc và xử lý.
Quá trình giải độc của gan được chia làm hai giai đoạn chính. Giải độc pha 1 sử dụng các enzym để biến đổi cấu trúc hóa học của độc tố, giúp chúng dễ chuyển sang giai đoạn tiếp theo; giải độc pha 2 biến đổi các độc tố đã biến đổi từ pha 1 thành dạng tan trong nước để có thể bài tiết ra ngoài cơ thể qua nước tiểu hoặc mật. Hai giai đoạn này cần liên kết hữu cơ để duy trì sự cân bằng, song vấn đề là một số thực phẩm bổ sung detox có thể phá vỡ sự cân bằng này.
Ví dụ, một số thực phẩm bổ sung có thể thúc đẩy quá mức giải độc pha 1, vô tình tạo ra nhiều chất trung gian độc hại hơn. Các chất trung gian này tạo ra lượng gốc tự do mạnh hơn cả độc tố ban đầu và có thể làm tổn thương tế bào gan. Nếu giải độc pha 2 không theo kịp, các chất trung gian độc tính này sẽ tích tụ lại ở gan, gây viêm và có thể dẫn đến hoại tử tế bào gan. Trên thực tế, theo nghiên cứu của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), các trường hợp tổn thương gan do thuốc (DILI) bắt nguồn từ thảo dược và thực phẩm chức năng chiếm khoảng 20% tổng số ca tổn thương gan do thuốc, trong đó các sản phẩm dùng cho mục đích giảm cân hoặc detox được xem là nguyên nhân chính.
Đặc biệt, với những người vốn có chức năng gan suy yếu hoặc đang dùng các loại thuốc khác, các thực phẩm bổ sung detox này có thể mang đến nguy cơ rất lớn. Vì gan đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa thuốc, nên các thành phần trong thực phẩm bổ sung có thể cản trở quá trình chuyển hóa của thuốc đang dùng hoặc kích hoạt quá mức hệ thống enzym gan, dẫn đến những tác dụng phụ không lường trước. Hơn nữa, các sản phẩm detox bán trên thị trường cũng không loại trừ khả năng ghi nhãn thành phần không rõ ràng hoặc chứa các chất gây ô nhiễm ngoài ý muốn. Giống như Đông y bảo giám từng cảnh báo 'không hiểu tính thuốc thì chớ tùy tiện dùng', y học hiện đại cũng cho thấy việc nạp các thành phần chưa được kiểm chứng hoặc dùng quá liều có thể gây gánh nặng nghiêm trọng cho gan. Hệ thống giải độc của cơ thể chúng ta tinh vi và nhạy cảm hơn bạn nghĩ, do đó việc hỗ trợ chức năng tự nhiên của gan thông qua thói quen sinh hoạt lành mạnh hàng ngày quan trọng hơn nhiều so với việc can thiệp tùy tiện. Cách khôn ngoan nhất để bảo vệ sức khỏe lá gan không phải là dựa dẫm vào những loại 'thuốc giải độc' chưa qua kiểm chứng, mà là lắng nghe cơ thể và duy trì một nhịp sống cân bằng.
